ToanCuc.comToàn Cục
Các tổ chức quốc tế làm gì

APEC là gì: diễn đàn hai mươi mốt nền kinh tế, cam kết tự nguyện và thẻ doanh nhân

APEC gồm hai mươi mốt nền kinh tế quanh Thái Bình Dương, làm việc bằng cam kết tự nguyện. Vì sao gọi là nền kinh tế, và diễn đàn giúp gì doanh nhân Việt.

Through the glass of an interpreters booth, a young woman in a lavender blouse adjusts her headset above a quiet meeting floor, close-up from behind, soft blue evening light

APEC, Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương, là nơi hai mươi mốt nền kinh tế quanh Thái Bình Dương bàn cách làm thương mại và đầu tư thuận lợi hơn. Điểm khác các tổ chức khác: APEC không ký hiệp định ràng buộc, không có cơ chế xử kiện, không áp chế tài; các thành viên đưa ra cam kết tự nguyện rồi tự thực hiện, và theo dõi tiến độ của nhau.

Diễn đàn ra đời năm 1989, Việt Nam tham gia năm 1998 và đã hai lần đăng cai năm APEC, năm 2006 ở Hà Nội và năm 2017 ở Đà Nẵng. Các thành viên APEC cộng lại chiếm hơn một nửa quy mô kinh tế thế giới và khoảng một nửa thương mại toàn cầu (số liệu tham khảo, thay đổi theo năm). Vì thế dù không có quyền ràng buộc, những gì được bàn ở đây vẫn được giới kinh doanh theo dõi sát.

Vì sao APEC nói "nền kinh tế" chứ không nói "quốc gia"

Ngay trong tên gọi thành viên đã có một chi tiết người ngoài hay bỏ qua. APEC gọi các thành viên là nền kinh tế thành viên, vì trong số đó có những vùng lãnh thổ tham gia với tư cách một nền kinh tế riêng chứ không phải quốc gia có chủ quyền, ví dụ Hồng Kông (Trung Quốc). Cách gọi này cho phép diễn đàn tập trung vào chuyện kinh tế, tránh những câu hỏi về tư cách quốc gia vốn khó đồng thuận.

Thành viên gồm các nền kinh tế lớn bên bờ Thái Bình Dương như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga, Canada, Úc, cùng Mexico, Chile, Peru, New Zealand, Papua New Guinea và bảy nước ASEAN. Một điểm thú vị: Campuchia, Lào, Myanmar là thành viên ASEAN nhưng không phải thành viên APEC, vì diễn đàn đã tạm dừng kết nạp thành viên mới từ cuối thập niên 1990.

Diễn đàn không có trụ sở lớn. Ban Thư ký đặt ở Singapore, nhỏ gọn, phục vụ điều phối. Nước chủ nhà thay đổi mỗi năm và tổ chức hàng trăm cuộc họp, cao điểm là Tuần lễ Cấp cao vào cuối năm, khi lãnh đạo các nền kinh tế gặp nhau.

Một năm APEC diễn ra thế nào

Năm APEC kéo dài cả năm chứ không chỉ một cuộc gặp lãnh đạo. Trình tự quen thuộc:

  1. Đầu năm, nền kinh tế chủ nhà công bố chủ đề và các ưu tiên, ví dụ thuận lợi hoá thương mại số, doanh nghiệp nhỏ, phụ nữ trong kinh tế, kết nối chuỗi cung ứng.
  2. Các nhóm công tác và uỷ ban họp suốt năm ở nhiều thành phố của nước chủ nhà: hải quan, tiêu chuẩn, an ninh lương thực, du lịch, y tế, năng lượng.
  3. Các hội nghị bộ trưởng chuyên ngành: thương mại, tài chính, năng lượng, nông nghiệp, rút ra khuyến nghị.
  4. Tuần lễ Cấp cao cuối năm: hội nghị bộ trưởng ngoại giao và thương mại, đối thoại với Hội đồng Tư vấn Doanh nghiệp, hội nghị thượng đỉnh doanh nghiệp, rồi cuộc gặp các nhà lãnh đạo.
  5. Kết thúc bằng tuyên bố của các nhà lãnh đạo, nếu đạt đồng thuận; nếu không, nước chủ nhà ra tuyên bố của chủ tịch.

Ngoài lề Tuần lễ Cấp cao là các cuộc gặp song phương giữa lãnh đạo các nước, nhiều khi được báo chí chú ý hơn cả chương trình chính. Khi đọc tin, cần tách hai lớp: nội dung APEC chung và nội dung của các cuộc gặp bên lề, vốn là chuyện riêng giữa từng cặp nước.

Cam kết tự nguyện vận hành ra sao

Không có hiệp định, chỉ có mục tiêu chung. Mục tiêu Bogor đề ra giữa thập niên 1990 hướng tới thương mại và đầu tư tự do, mở cửa trong khu vực theo hai mốc cho nền kinh tế phát triển và đang phát triển. Mỗi thành viên tự lập kế hoạch hành động, không ai bị phạt nếu chậm.

Đánh giá lẫn nhau. Các thành viên báo cáo tiến độ và được bạn bè trong diễn đàn nhận xét. Áp lực đến từ việc bị so sánh công khai, không từ chế tài.

Ươm ý tưởng. Nhiều ý tưởng được bàn ở APEC sau đó đi vào hiệp định ràng buộc ở nơi khác, như các hiệp định thương mại khu vực ký giữa một nhóm thành viên. APEC giống phòng thí nghiệm chính sách hơn là toà án.

Hợp tác kỹ thuật. Thành viên phát triển hỗ trợ đào tạo cho thành viên đang phát triển về hải quan, tiêu chuẩn, an toàn thực phẩm, ứng phó thiên tai. Cán bộ Việt Nam đã tham gia nhiều khoá như vậy.

Thẻ đi lại doanh nhân và những kênh chạm tới người Việt

Thứ cụ thể nhất APEC mang lại cho giới kinh doanh là thẻ đi lại doanh nhân APEC. Người được cấp thẻ có thể nhập cảnh nhiều lần vào các nền kinh tế tham gia chương trình trong thời hạn của thẻ mà không phải xin thị thực từng lần, và đi qua làn ưu tiên ở một số sân bay. Doanh nhân Việt Nam đủ điều kiện được cơ quan có thẩm quyền trong nước xét cấp. Ví dụ giả định: chủ một công ty xuất khẩu đồ gỗ ở Bình Dương, nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh, mỗi năm bay sang ba bốn thị trường để gặp khách; với thẻ này, việc chuẩn bị giấy tờ cho mỗi chuyến nhẹ đi đáng kể. Thẻ không thay được thị thực lao động hay cư trú dài hạn.

Kênh thứ hai là thuận lợi hoá thương mại: các cam kết đơn giản thủ tục hải quan, hài hoà tiêu chuẩn, cơ chế một cửa điện tử. Doanh nghiệp không thấy chữ APEC trên tờ khai, nhưng thời gian thông quan rút ngắn một phần nhờ các chương trình kiểu này.

Kênh thứ ba là hình ảnh và đầu tư. Năm 2017, khi Đà Nẵng đón Tuần lễ Cấp cao, thành phố được nâng cấp hạ tầng sân bay, đường sá, khách sạn, và được giới đầu tư, du lịch quốc tế biết đến nhiều hơn. Những tác động này khó đo đếm chính xác nhưng là lý do các nước sẵn sàng bỏ chi phí lớn để đăng cai. Với người dân thành phố, năm đăng cai là dịp đường sá được sửa, cây xanh, chiếu sáng được làm lại; sau sự kiện, các hội trường, khách sạn mới tiếp tục phục vụ hội nghị và du lịch. Mặt trái là chi phí lớn dồn vào một thời gian ngắn và một số hạn chế đi lại trong tuần lễ diễn ra hội nghị, điều nước chủ nhà nào cũng phải cân nhắc.

Giới kinh doanh có ghế riêng ở APEC

Một nét riêng của diễn đàn là Hội đồng Tư vấn Doanh nghiệp APEC. Lãnh đạo mỗi nền kinh tế chỉ định vài đại diện doanh nghiệp vào hội đồng này. Mỗi năm hội đồng soạn khuyến nghị gửi thẳng các nhà lãnh đạo và có buổi đối thoại trực tiếp trong Tuần lễ Cấp cao. Ở ít tổ chức quốc tế nào giới kinh doanh có kênh chính thức gần lãnh đạo đến vậy.

Những gì hội đồng đề xuất thường rất thực tế: giảm giấy tờ hải quan, công nhận chữ ký điện tử xuyên biên giới, tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ bán hàng qua mạng ra nước ngoài, chuẩn hoá dữ liệu vận tải. Hội nghị thượng đỉnh doanh nghiệp chạy song song với Tuần lễ Cấp cao cũng là nơi các tập đoàn trong khu vực gặp gỡ, tìm đối tác.

Với doanh nghiệp Việt, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, các năm Việt Nam làm chủ nhà là cơ hội hiếm để gặp đối tác lớn tại chỗ. Còn những năm bình thường, kênh hữu ích nhất vẫn là theo dõi các sáng kiến về thủ tục và tiêu chuẩn, vì chúng dần dần đi vào quy định của hải quan và các bộ ngành trong nước.

Hiểu lầm hay gặp về APEC

"APEC là một khu vực mậu dịch tự do." Không. APEC không có biểu thuế chung hay hiệp định cắt thuế ràng buộc. Ý tưởng về một khu vực thương mại tự do châu Á – Thái Bình Dương được bàn như một tầm nhìn dài hạn, chưa thành hiệp định.

"Đăng cai APEC là được ưu đãi thương mại." Nước chủ nhà được đặt chủ đề và ưu tiên trong năm, được quảng bá hình ảnh, nhưng không có ưu đãi thuế hay thương mại riêng nào gắn với việc làm chủ nhà.

"Lãnh đạo không đến dự là APEC thất bại." Mức độ tham dự của lãnh đạo thay đổi theo lịch trình và hoàn cảnh từng nước; phần lớn công việc của diễn đàn diễn ra quanh năm ở cấp chuyên viên và bộ trưởng, không phụ thuộc một cuộc gặp.

"Có thẻ doanh nhân APEC là đi được mọi thành viên." Thẻ chỉ có giá trị ở các nền kinh tế đã chấp thuận cho người mang thẻ, ghi rõ trên thẻ; một số thành viên chỉ tham gia ở mức hạn chế. Người cầm thẻ vẫn phải tuân theo quy định nhập cảnh của nước đến.

Đọc tin APEC không bị lạc

Tin APEC thường dày đặc tên hội nghị và tuyên bố. Một vài điểm giữ hướng:

  • "Tuyên bố các nhà lãnh đạo" là cam kết chính trị, không ràng buộc pháp lý; đọc để thấy ưu tiên chung, không để tìm nghĩa vụ.
  • "Không ra được tuyên bố chung" nghĩa là các thành viên không đồng thuận được câu chữ, thường về một vấn đề ngoài kinh tế thuần tuý. Nó không làm diễn đàn ngừng hoạt động.
  • "Ký kết bên lề APEC": các thoả thuận song phương ký tại hội nghị là của hai bên, không phải của APEC.
  • Con số thương mại khu vực rất lớn nhưng không phải do APEC tạo ra; nó cho thấy tầm quan trọng của các thành viên, không phải hiệu quả của diễn đàn.

Câu tự hỏi khi đọc: thông tin này là của APEC chung, của nước chủ nhà, hay của một cuộc gặp bên lề? Với người làm kinh doanh, điều đáng theo dõi hơn là các sáng kiến cụ thể về thủ tục, tiêu chuẩn, thương mại điện tử, vì chúng có thể đi vào quy định trong nước vài năm sau.

Câu hỏi thường gặp

APEC có bao nhiêu thành viên?

APEC có hai mươi mốt nền kinh tế thành viên quanh Thái Bình Dương. Diễn đàn đã tạm dừng kết nạp thành viên mới từ cuối thập niên 1990, nên con số này giữ nguyên nhiều năm nay.

Việt Nam tham gia APEC từ khi nào?

Việt Nam trở thành thành viên APEC năm 1998. Việt Nam đã hai lần làm chủ nhà năm APEC, năm 2006 tại Hà Nội và năm 2017 tại Đà Nẵng, với Tuần lễ Cấp cao vào cuối năm.

APEC khác ASEAN thế nào?

ASEAN là tổ chức khu vực Đông Nam Á có hiến chương và các hiệp định ràng buộc giữa thành viên. APEC là diễn đàn rộng quanh Thái Bình Dương, làm việc bằng cam kết tự nguyện, không có hiệp định ràng buộc.

Vì sao Lào, Campuchia không phải thành viên APEC?

APEC tạm dừng kết nạp thành viên mới từ cuối thập niên 1990, trước khi các nước này nộp đơn được xem xét. Vì vậy ba nước ASEAN là Lào, Campuchia, Myanmar hiện chưa tham gia diễn đàn.

Thẻ đi lại doanh nhân APEC dùng để làm gì?

Thẻ cho phép người kinh doanh nhập cảnh ngắn hạn nhiều lần vào các nền kinh tế tham gia chương trình mà không phải xin thị thực từng lần. Thẻ không dùng để làm việc có hưởng lương hay cư trú dài hạn ở nước đến.

Tuyên bố của APEC có bắt buộc các nước làm theo không?

Không. Tuyên bố của các nhà lãnh đạo và bộ trưởng là cam kết chính trị tự nguyện. Các thành viên tự quyết định thực hiện thế nào và theo dõi tiến độ của nhau qua báo cáo và đánh giá lẫn nhau.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138