ToanCuc.comToàn Cục
Các tổ chức quốc tế làm gì

G20 là gì: khác G7 ở đâu và vì sao một nhóm không trụ sở lại nặng ký

G7 và G20 gồm những ai, vì sao không có hiến chương hay trụ sở mà tuyên bố vẫn được cả thị trường đọc, và cách đọc tin thượng đỉnh để thấy phần thật sự quan trọng.

Journalists waiting in a press area with cameras on tripods, a woman in a mustard yellow coat sits on a step checking a blank notebook, low angle, cool fluorescent light

G20 là nhóm hai mươi thành viên gồm mười chín nền kinh tế lớn cùng Liên minh châu Âu và Liên minh châu Phi, họp để phối hợp chính sách kinh tế, tài chính toàn cầu. G7 là nhóm nhỏ hơn và lâu đời hơn của bảy nền kinh tế phát triển: Mỹ, Nhật Bản, Đức, Anh, Pháp, Ý và Canada. Cả hai đều không phải tổ chức quốc tế theo nghĩa chặt: không có hiến chương, không trụ sở, không ban thư ký thường trực, không ra quyết định ràng buộc.

Sức nặng của hai nhóm đến từ việc ai ngồi trong phòng. Các thành viên G20 cộng lại chiếm khoảng bốn phần năm quy mô kinh tế thế giới và khoảng hai phần ba dân số (số liệu tham khảo, thay đổi theo năm). Khi những nước này cùng nhất trí một hướng, các tổ chức như Quỹ Tiền tệ Quốc tế, Ngân hàng Thế giới hay các cơ quan đặt chuẩn tài chính thường được giao biến hướng đó thành việc cụ thể. Bài này giải thích hai nhóm ra đời thế nào, làm việc ra sao, và cách đọc tin thượng đỉnh mà không lẫn nghi thức với nội dung.

G7 và G20 đặt cạnh nhau

Hai cái tên hay đi cùng nhau trên tin, nhưng khác nhau ở nhiều điểm:

Tiêu chíG7G20
Thành viênBảy nền kinh tế phát triển; Liên minh châu Âu tham dự thường xuyênMười chín nước gồm cả nền kinh tế phát triển và mới nổi như Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil, Indonesia, Ả Rập Xê Út, Nam Phi, cùng Liên minh châu Âu và Liên minh châu Phi
Ra đờiTừ các cuộc họp của nhóm nhỏ các nước công nghiệp giữa thập niên 1970Năm 1999, ban đầu ở cấp bộ trưởng tài chính và thống đốc ngân hàng trung ương; họp cấp lãnh đạo từ năm 2008
Điểm chung về giá trịCác nước có hệ thống kinh tế và quan điểm khá gần nhau, dễ ra tuyên bố mạnhĐa dạng hơn nhiều, tuyên bố thường phải mềm để đủ đồng thuận
Cách làm việcChủ tịch luân phiên mỗi năm, nước chủ nhà mời thêm kháchChủ tịch luân phiên mỗi năm, phối hợp theo nhóm ba nước gồm chủ tịch năm trước, năm nay và năm sau
Việt NamKhông phải thành viên; đã vài lần được mời dự phiên mở rộngKhông phải thành viên; có thể được mời với tư cách khách mời, nhất là khi giữ vai trò đại diện khu vực

Từ cuối thập niên 1990 tới năm 2014, Nga tham gia nhóm nên người ta gọi là G8; sau đó nhóm trở lại thành G7. Còn Liên minh châu Phi trở thành thành viên chính thức của G20 gần đây, làm số thành viên tính theo khối tăng lên, nhưng cái tên G20 vẫn được giữ.

Vì sao G20 ra đời từ khủng hoảng

G20 cấp bộ trưởng tài chính được lập sau khủng hoảng tài chính châu Á cuối thập niên 1990. Bài học khi đó là một cú sốc ở một nền kinh tế mới nổi có thể lan khắp thế giới, nên không thể chỉ để các nước giàu trong G7 bàn với nhau, cần kéo các nền kinh tế mới nổi lớn vào cùng.

Năm 2008, khi khủng hoảng tài chính toàn cầu nổ ra từ thị trường nhà đất và ngân hàng Mỹ, G20 được nâng lên cấp lãnh đạo. Các kỳ thượng đỉnh ngay sau đó đã nhất trí những bước lớn: tăng mạnh nguồn lực cho Quỹ Tiền tệ Quốc tế để cho các nước vay, siết chuẩn vốn với ngân hàng, cam kết tránh dựng hàng rào bảo hộ. Đây là giai đoạn G20 được coi là có ảnh hưởng nhất.

Sau đó, mỗi khi có khủng hoảng chung, như giai đoạn đại dịch, G20 lại là nơi điều phối: tạm hoãn trả nợ song phương cho các nước nghèo nhất, lập khung chung để xử lý nợ của các nước gặp khó với sự tham gia của cả chủ nợ mới lẫn chủ nợ truyền thống. Trong lúc bình thường, nhóm làm việc chậm hơn và tuyên bố ít gây chú ý hơn. Khi lợi ích các thành viên phân hoá, như lúc căng thẳng thương mại giữa các nền kinh tế lớn tăng lên, G20 khó đạt được những cam kết cụ thể, và vai trò điều phối lại dồn sang các nhóm nhỏ hơn hoặc các tổ chức chuyên môn.

Một sáng kiến lớn khác gắn với G20 là cải cách thuế quốc tế với doanh nghiệp đa quốc gia, được triển khai qua một diễn đàn rộng hơn với hơn một trăm nước tham gia. Đây là ví dụ điển hình của cách G20 làm việc: đưa ra định hướng chính trị, giao cho tổ chức chuyên môn soạn chi tiết, rồi từng nước tự đưa vào luật của mình.

Một năm G20 vận hành thế nào khi không có trụ sở

Không có ban thư ký thường trực, nên nước giữ ghế chủ tịch phải dựng bộ máy cho cả năm:

  1. Nước chủ tịch lập một ban thư ký tạm thời, chọn chủ đề ưu tiên và mời khách: các nước ngoài nhóm, các tổ chức quốc tế.
  2. Hai luồng làm việc chạy song song: luồng tài chính do bộ trưởng tài chính và thống đốc ngân hàng trung ương dẫn dắt; luồng "sherpa" do đặc phái viên riêng của mỗi lãnh đạo đàm phán các chủ đề như phát triển, y tế, năng lượng, chống tham nhũng.
  3. Hàng chục nhóm công tác họp quanh năm, tổ chức quốc tế góp báo cáo kỹ thuật.
  4. Hội nghị bộ trưởng các ngành, rồi hội nghị thượng đỉnh vào cuối năm.
  5. Tuyên bố của lãnh đạo được thông qua bằng đồng thuận; nếu không đủ đồng thuận ở một đoạn, nước chủ tịch có thể ra văn bản tóm tắt ghi nhận các ý kiến khác nhau.

Chữ "sherpa" mượn từ tên người dẫn đường leo núi Himalaya: đặc phái viên là người đi trước, dọn đường cho lãnh đạo tới đỉnh. Nhiều chi tiết của tuyên bố cuối cùng được chốt ở cấp này trong những đêm thương lượng trước thượng đỉnh, không phải lúc các nhà lãnh đạo gặp nhau.

G7, G20 chạm tới Việt Nam qua những kênh nào

Việt Nam không phải thành viên, nhưng nhiều quyết định của hai nhóm vẫn truyền về theo đường vòng. Kênh đầu tiên là thị trường tài chính: khi G20 phát tín hiệu phối hợp chống khủng hoảng hoặc ngược lại không đạt đồng thuận, tâm lý nhà đầu tư toàn cầu thay đổi, dòng vốn vào các thị trường mới nổi như Việt Nam tăng hoặc giảm, tỷ giá và chứng khoán phản ứng theo.

Kênh thứ hai là chuẩn mực. Các chuẩn về vốn ngân hàng, chống rửa tiền, thuế với doanh nghiệp đa quốc gia được định hướng ở G20 rồi soạn chi tiết ở cơ quan chuyên môn. Việt Nam, như nhiều nước ngoài nhóm, dần đưa các chuẩn đó vào quy định trong nước để giữ được kết nối với hệ thống tài chính quốc tế. Ví dụ giả định: một doanh nghiệp đa quốc gia có nhà máy ở Bắc Ninh có thể phải nộp thêm thuế ở một nước khác nếu mức thuế thực tế tại Việt Nam thấp hơn mức tối thiểu chung, nên ưu đãi thuế không còn hấp dẫn như trước và chính sách thu hút đầu tư phải tìm công cụ khác.

Kênh thứ ba là các chương trình tài chính phát triển. G7 và G20 hay khởi xướng các quỹ, các quan hệ đối tác như hỗ trợ chuyển đổi năng lượng, hạ tầng ở các nước đang phát triển. Việt Nam tham gia một số chương trình như vậy với các nước G7, dưới dạng vốn vay, bảo lãnh và hỗ trợ kỹ thuật, mỗi chương trình có điều kiện riêng.

Đọc tin thượng đỉnh mà không bị cuốn theo hình ảnh

Thượng đỉnh luôn nhiều ảnh đẹp và phát biểu. Phần đáng đọc nằm ở chỗ khác:

  • Tuyên bố chung: đọc động từ. "Cam kết", "nhất trí" mạnh hơn "ghi nhận", "hoan nghênh"; "sẽ cân nhắc" gần như là chưa có gì.
  • Phụ lục và kế hoạch hành động: thường có thời hạn và cơ quan được giao, đây là phần cụ thể nhất.
  • "Không ra được tuyên bố chung": không có nghĩa là nhóm tan rã; nhóm vẫn có thể ra các tuyên bố riêng theo chủ đề.
  • Con số tiền cam kết: hỏi là tiền mới hay gom từ các chương trình đã có, là vay hay cho, giải ngân trong bao nhiêu năm.
  • Gặp bên lề: các cuộc gặp song phương ngoài lề thượng đỉnh là chuyện của từng cặp nước, không phải kết quả của G7 hay G20.

Câu tự hỏi: quyết định này ai sẽ thực hiện, bằng tiền của ai, và năm sau làm sao biết đã làm hay chưa? Nhóm không có cơ chế cưỡng chế, nên mọi cam kết phụ thuộc vào việc từng nước có đưa nó vào ngân sách và luật trong nước hay không.

Giới hạn và hiểu lầm hay gặp

"G20 điều hành kinh tế thế giới." Nhóm không có công cụ điều hành nào. Nó chỉ có ảnh hưởng khi các thành viên tự làm theo những gì đã nhất trí, và khi các tổ chức quốc tế được giao việc.

"Không phải thành viên thì không có tiếng nói." Các nước ngoài nhóm có thể góp tiếng qua tổ chức khu vực mình tham gia, qua tư cách khách mời, và qua các tổ chức quốc tế nơi mỗi nước một ghế. Liên minh châu Phi được nhận làm thành viên chính là để tăng tiếng nói cho một châu lục đông dân.

"G7 không còn quan trọng vì đã có G20." Hai nhóm làm việc song song. G7 nhỏ và gần nhau về quan điểm hơn nên thường đi trước ở những chủ đề như phối hợp trừng phạt, viện trợ, chuẩn công nghệ; G20 rộng hơn nên hợp với các vấn đề cần cả nền kinh tế mới nổi tham gia.

"Tuyên bố thượng đỉnh làm thị trường thay đổi ngay." Thị trường thường đã đoán trước phần lớn nội dung qua các cuộc họp chuẩn bị. Điều làm giá cả biến động là bất ngờ: một cam kết lớn hơn dự kiến, hoặc việc không đạt đồng thuận về một vấn đề mà ai cũng nghĩ sẽ xong. Vì vậy phản ứng của tỷ giá, giá dầu sau thượng đỉnh thường nhỏ hơn nhiều so với độ ồn của tin tức.

Câu hỏi thường gặp

G20 gồm những nước nào?

G20 gồm mười chín nước: Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Đức, Ấn Độ, Anh, Pháp, Ý, Canada, Brazil, Nga, Hàn Quốc, Úc, Mexico, Indonesia, Thổ Nhĩ Kỳ, Ả Rập Xê Út, Argentina, Nam Phi, cùng Liên minh châu Âu và Liên minh châu Phi.

G7 gồm những nước nào?

G7 gồm Mỹ, Nhật Bản, Đức, Anh, Pháp, Ý và Canada. Liên minh châu Âu tham dự các hội nghị thường xuyên dù không được tính là một trong bảy thành viên, và nước chủ nhà mỗi năm thường mời thêm khách.

Việt Nam có phải thành viên G20 không?

Việt Nam không phải thành viên G20 hay G7. Tuy vậy Việt Nam đã vài lần được nước chủ nhà mời dự các phiên mở rộng, và chịu tác động gián tiếp từ các quyết định của hai nhóm qua thị trường tài chính và chuẩn mực quốc tế.

Tuyên bố của G20 có ràng buộc không?

Không. Tuyên bố của G20 là cam kết chính trị. Việc thực hiện tuỳ thuộc từng thành viên tự đưa vào chính sách, ngân sách và luật trong nước, hoặc giao cho các tổ chức quốc tế triển khai.

Vì sao gọi là G8 rồi lại thành G7?

Nga tham gia nhóm từ cuối thập niên 1990 nên nhóm được gọi là G8. Từ năm 2014 Nga không còn tham gia các hội nghị của nhóm, và nhóm trở lại tên gọi G7 với bảy thành viên ban đầu.

G20 có trụ sở ở đâu?

G20 không có trụ sở hay ban thư ký thường trực. Mỗi năm nước giữ ghế chủ tịch tự dựng ban thư ký tạm thời, phối hợp với chủ tịch năm trước và năm sau để công việc được liên tục.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138