ToanCuc.comToàn Cục
Giá dầu và năng lượng thế giới

LNG là gì: khí hoá lỏng chở bằng tàu và vì sao giá khí ở châu Á lên xuống mạnh

LNG là khí thiên nhiên làm lạnh thành lỏng để chở bằng tàu đi xa. Chuỗi LNG gồm những khâu nào, giá tính ra sao, khác gas bình thế nào, liên quan gì tới điện Việt Nam.

LNG terminal at dusk with white spherical and round storage tanks by the coast, a technician in a black jacket climbing a steel stair, seen from far below

LNG là khí thiên nhiên được làm lạnh xuống khoảng âm 162 độ C để chuyển thành chất lỏng, thể tích co lại khoảng sáu trăm lần, nhờ đó chở được bằng tàu biển tới những nơi không có đường ống nối với mỏ khí. Tới nơi, LNG được làm ấm cho hoá khí trở lại rồi đưa qua đường ống tới nhà máy điện, khu công nghiệp.

LNG khác hẳn gas bình nấu ăn trong bếp nhà bạn. Gas bình là LPG, khí dầu mỏ hoá lỏng gồm chủ yếu propan và butan, hoá lỏng chỉ bằng nén ở nhiệt độ thường. LNG thành phần chính là mê-tan, phải làm lạnh sâu, chủ yếu dùng cho điện và công nghiệp. Hai thứ có hai thị trường, hai mặt bằng giá riêng. Hiểu chuỗi LNG giúp bạn đọc đúng tin về điện khí, về cuộc tranh mua khí giữa châu Âu và châu Á, và về chuyện vì sao giá điện có lúc bị nhắc cùng giá khí thế giới.

Một phân tử khí đi từ mỏ tới ổ điện qua những khâu nào

Chuỗi LNG dài và tốn kém hơn nhiều so với khí đi bằng đường ống. Theo thứ tự:

  1. Khai thác khí ở mỏ, trên bờ hoặc ngoài khơi, tách bớt nước, tạp chất, các khí nặng hơn.
  2. Đưa khí vào nhà máy hoá lỏng, nơi khí được làm lạnh qua nhiều tầng tới khoảng âm 162 độ C. Mỗi dây chuyền hoá lỏng là một công trình tỷ đô, mất nhiều năm xây dựng.
  3. Bơm LNG lên tàu chuyên dụng có bồn cách nhiệt dày. Trên đường đi, một phần nhỏ LNG ấm lên và bay hơi; nhiều tàu dùng chính phần khí này làm nhiên liệu chạy máy.
  4. Tới kho cảng nhận hàng, LNG được bơm vào bồn chứa trên bờ hoặc vào một tàu chứa và tái hoá khí neo cố định, loại công trình nổi giúp nước nhập khẩu có kho nhanh hơn xây trên bờ.
  5. Khi cần dùng, LNG được làm ấm bằng nước biển hoặc nhiệt từ nguồn khác để trở lại thể khí, rồi đi vào đường ống.
  6. Khí tới nhà máy điện chạy tua-bin khí, tới nhà máy phân bón, hoá chất, hoặc tới khu công nghiệp làm nhiên liệu đốt.

Mỗi khâu đều tốn tiền, nên khí đến tay người mua ở xa qua đường LNG thường đắt hơn nhiều so với giá khí tại mỏ. Đó là lý do khí ở Mỹ, nơi có nhiều mỏ, thường rẻ hơn hẳn khí mà các nước châu Á nhập về, dù là cùng một thứ khí.

Ai bán, ai mua, và giá được tính ra sao

Phía bán tập trung ở một số nước có mỏ khí lớn và đã đầu tư nhà máy hoá lỏng: một nước nhỏ vùng Vịnh, Úc, Mỹ là ba nguồn lớn nhất, cùng nhiều nước ở châu Phi, Đông Nam Á, Nga. Phía mua lâu nay chủ yếu là Đông Bắc Á: Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, cùng Ấn Độ và một số nước Nam Á, Đông Nam Á. Từ khi châu Âu giảm mạnh khí đường ống từ phía đông, châu Âu cũng thành khách mua LNG lớn.

Có hai cách định giá chính. Cách thứ nhất là hợp đồng dài hạn, thường kéo dài mười lăm, hai mươi năm, giá gắn với giá dầu theo một hệ số mà người trong nghề gọi là "độ dốc": giá dầu đi lên, giá khí theo hợp đồng đi lên theo tỷ lệ đã thoả thuận, thường có độ trễ vài tháng. Cách thứ hai là mua giao ngay từng chuyến tàu, giá theo cung cầu thời điểm đó, được theo dõi qua chỉ số giá giao ngay cho thị trường Đông Bắc Á.

Đơn vị giá LNG cũng khác dầu: tính bằng đô la trên một triệu đơn vị nhiệt Anh, viết tắt MMBtu, đo theo năng lượng chứ không theo thể tích. Giá giao ngay có thể dao động rất mạnh, gấp nhiều lần trong vài tháng khi mùa đông lạnh bất thường hay khi một nhà máy hoá lỏng lớn dừng hoạt động, vì lượng hàng giao ngay sẵn có trên thị trường không nhiều.

Vì sao giá LNG ở châu Á hay biến động mạnh

Nguồn cung kém linh hoạt. Nhà máy hoá lỏng chạy gần hết công suất quanh năm. Khi nhu cầu tăng đột ngột, không có van nào mở thêm được ngay, mọi khách mua giao ngay chen nhau giành số chuyến tàu ít ỏi.

Thời tiết hai bán cầu. Mùa đông lạnh ở Đông Bắc Á và châu Âu làm nhu cầu khí sưởi tăng; mùa hè nóng làm nhu cầu điện điều hoà tăng. Hai mùa cao điểm của hai vùng có thể chồng nhau.

Châu Âu và châu Á cùng tranh một nguồn. Tàu LNG đi tới nơi trả giá cao hơn. Khi châu Âu cần khí gấp, tàu chuyển hướng sang đó, giá giao ngay ở châu Á bị kéo lên theo.

Nước và gió cũng chen vào. Một năm ít mưa làm thuỷ điện yếu, một mùa ít gió làm điện gió thấp, các nước phải chạy thêm điện khí, nhu cầu LNG tăng ngoài dự tính.

Sự cố kỹ thuật và tuyến hàng hải. Nhà máy hoá lỏng dừng bảo dưỡng ngoài kế hoạch, kênh đào hạn chế tàu qua hay tuyến biển rủi ro làm tàu phải đi vòng, đều làm thiếu tàu hoặc thiếu hàng tức thời.

LNG và Việt Nam: vì sao chuyện ở xa thành chuyện điện nhà mình

Trong nhiều năm, khí dùng cho điện và đạm ở Việt Nam đến từ các mỏ trong nước qua đường ống, giá tương đối ổn định. Khi sản lượng một số mỏ cũ giảm dần và nhu cầu điện tăng, Việt Nam bắt đầu nhập LNG, với kho cảng nhận hàng ở phía nam và các nhà máy điện khí dùng LNG đi vào vận hành. Từ đây, một phần chi phí sản xuất điện gắn với giá khí thế giới.

Kênh truyền về túi tiền đi chậm và qua nhiều lớp. Giá LNG cao làm chi phí phát điện từ khí nhập tăng; cơ quan quản lý và các bên phải cân nhắc khi xây dựng giá điện, và một phần chi phí này có thể phản ánh vào giá điện qua các lần điều chỉnh. Ngoài điện, khí còn là nguyên liệu làm phân đạm, nên giá khí thế giới cũng ảnh hưởng tới giá phân bón, rồi tới chi phí trồng lúa, trồng cà phê.

Ví dụ giả định: một xưởng gốm ở phía nam dùng khí làm nhiên liệu nung. Khi giá khí nhập tăng mạnh trong một mùa đông lạnh ở Đông Bắc Á, chủ xưởng có thể thấy giá khí mua vào đắt hơn dù trời ở Việt Nam vẫn nóng. Đó là ví dụ rõ nhất cho việc thị trường năng lượng ngày nay nối các vùng xa nhau bằng những con tàu chở khí.

Đọc tin về LNG: thuật ngữ và câu hỏi tự đặt

Mấy điểm hay gây nhầm:

  • Đừng nhầm LNG với LPG. Tin về giá gas bình nấu ăn là chuyện LPG; tin về điện khí, kho cảng khí là chuyện LNG.
  • "Triệu tấn LNG mỗi năm" là đơn vị đo công suất nhà máy hoá lỏng hay kho nhận. Con số trong tin thường là công suất thiết kế, không phải lượng thực tế đã nhập.
  • "Tái hoá khí" là công đoạn biến LNG lỏng trở lại thể khí ở nơi nhận. Kho nổi tái hoá khí là cách làm nhanh, rẻ hơn kho trên bờ.
  • "Giá giao ngay" và "giá hợp đồng dài hạn" có thể khác nhau rất xa. Tin nói giá LNG tăng gấp ba thường là giá giao ngay; phần lớn khối lượng của các nước nhập lớn mua theo hợp đồng dài hạn.
  • Câu nên tự hỏi: dự án này đã ký được hợp đồng mua khí dài hạn chưa, hay sẽ mua giao ngay? Câu trả lời quyết định chi phí điện của dự án sẽ ổn định hay biến động.

Hiểu lầm hay gặp

"LNG là năng lượng sạch hoàn toàn." Đốt khí thải ít CO2 và ít bụi hơn than cho cùng lượng điện, nhưng vẫn là nhiên liệu hoá thạch. Mê-tan thất thoát trong chuỗi khai thác, hoá lỏng, vận chuyển cũng làm giảm lợi thế này.

"Có kho LNG là có khí rẻ." Kho chỉ là chỗ nhận. Giá khí phụ thuộc hợp đồng mua và giá thế giới. Kho lớn mà không có hợp đồng dài hạn tốt thì vẫn phải mua giao ngay theo giá thị trường.

"LNG dễ cháy nổ như gas bình." LNG chứa ở áp suất thấp trong bồn cách nhiệt, khi rò ra thì bay hơi và nhẹ hơn không khí nên tản lên trên. Nó có rủi ro riêng và cần quy trình an toàn nghiêm ngặt, nhưng bản chất khác với bình LPG nén áp đặt trong nhà.

"Giá LNG tăng thì hôm sau giá điện tăng." Giá điện bán lẻ ở Việt Nam do cơ quan có thẩm quyền điều chỉnh theo quy trình, cân nhắc nhiều nguồn chi phí, và điện khí LNG mới chỉ là một phần trong cơ cấu nguồn. Giá khí thế giới là một yếu tố đầu vào, không phải công tắc bật giá điện.

Vì sao chuỗi LNG gắn chặt với hợp đồng dài hạn và cam kết bao tiêu

Một dây chuyền hoá lỏng, một đội tàu, một kho nhận đều là công trình hàng tỷ đô la, vay vốn ngân hàng trong nhiều năm. Ngân hàng chỉ cho vay khi thấy dòng tiền chắc chắn, nên người xây nhà máy hoá lỏng thường phải ký được hợp đồng bán phần lớn công suất cho khách mua trong mười lăm, hai mươi năm trước khi khởi công. Nhiều hợp đồng có điều khoản "bao tiêu": người mua phải trả tiền cho lượng tối thiểu đã cam kết, dù có nhận hàng hay không.

Chuỗi cam kết này lan sang cả phía sau. Nhà máy điện dùng LNG muốn ký mua khí dài hạn thì lại cần biết mình bán được bao nhiêu điện, cho ai, giá nào. Ở nhiều nước, kể cả Việt Nam, các dự án điện khí dùng LNG vì thế thường gắn với câu chuyện cam kết sản lượng điện mua tối thiểu, một điểm thương lượng kéo dài vì liên quan tới chi phí của cả hệ thống điện.

Khi đọc tin "dự án điện khí LNG chậm tiến độ", câu nên tự hỏi là vướng ở khâu nào của chuỗi cam kết: hợp đồng mua khí, hợp đồng bán điện, hay hạ tầng kho cảng, đường ống. Ít khi vấn đề nằm ở chỗ thiếu khí trên thế giới.

Câu hỏi thường gặp

LNG và LPG khác nhau thế nào?

LNG là khí thiên nhiên, thành phần chính là mê-tan, phải làm lạnh sâu mới hoá lỏng, dùng chủ yếu cho điện và công nghiệp. LPG là khí dầu mỏ hoá lỏng gồm propan và butan, hoá lỏng bằng nén, là gas bình nấu ăn quen thuộc trong các gia đình.

Vì sao phải hoá lỏng khí thiên nhiên?

Ở thể khí, khí thiên nhiên chiếm thể tích rất lớn, chỉ chở hiệu quả bằng đường ống. Hoá lỏng làm thể tích co lại khoảng sáu trăm lần, nhờ đó chở được bằng tàu biển qua đại dương tới những nước không có đường ống nối với mỏ khí.

Giá LNG có đi theo giá dầu không?

Một phần có. Nhiều hợp đồng dài hạn ở châu Á tính giá LNG theo giá dầu với một hệ số thoả thuận. Giá giao ngay thì đi theo cung cầu khí riêng và có thể tách khá xa giá dầu trong những giai đoạn căng thẳng.

Việt Nam nhập LNG để làm gì?

Chủ yếu để chạy các nhà máy điện khí khi nguồn khí trong nước từ một số mỏ suy giảm và nhu cầu điện tăng. Về lâu dài, khí nhập cũng có thể phục vụ công nghiệp và các ngành dùng khí làm nguyên liệu.

Đơn vị MMBtu trong tin giá LNG là gì?

Đó là một triệu đơn vị nhiệt Anh, đơn vị đo năng lượng. Giá LNG tính theo năng lượng chứ không theo thể tích hay khối lượng, để so sánh được với các nhiên liệu khác như dầu, than.

Tàu chở LNG khác tàu chở dầu thế nào?

Tàu LNG có bồn cách nhiệt đặc biệt để giữ hàng ở nhiệt độ rất thấp suốt hành trình. Một phần nhỏ hàng bay hơi trên đường và thường được dùng làm nhiên liệu cho chính con tàu. Chi phí đóng tàu LNG cao hơn tàu chở dầu cùng cỡ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138