ToanCuc.comToàn Cục
Các vùng của thế giới

Mỹ Latinh là gì: các nước, đồng, đậu nành, cà phê và vì sao liên quan tới Việt Nam

Mỹ Latinh gồm Mexico, Trung Mỹ, vùng Caribe và Nam Mỹ. Cà phê Brazil, đồng Chile, đậu nành Argentina đổi giá cà phê Tây Nguyên và thức ăn chăn nuôi ở Việt Nam.

Latin American bazaar street from behind shoppers, a woman in a raspberry blouse choosing ripe fruit at a crowded stall, colorful awnings, late afternoon light

Mỹ Latinh là tên gọi chung cho các nước ở châu Mỹ nói tiếng Tây Ban Nha hoặc tiếng Bồ Đào Nha (và có khi cả tiếng Pháp), trải từ Mexico qua Trung Mỹ, vùng biển Caribe tới toàn bộ Nam Mỹ; đây là vùng xuất khẩu lớn của thế giới về cà phê, đậu nành, ngô, thịt bò, đồng, lithium, quặng sắt. Vì thế, một đợt sương giá ở vùng trồng cà phê Brazil hay một vụ đậu nành mất mùa ở Argentina có thể làm giá cà phê ở Tây Nguyên và giá thức ăn chăn nuôi ở Việt Nam đổi theo.

Tên gọi này dựa trên ngôn ngữ, không phải ranh giới tự nhiên. Một số nước nói tiếng Anh hay tiếng Hà Lan ở vùng Caribe và Nam Mỹ thường được gộp chung trong các thống kê với tên "Mỹ Latinh và Caribe". Cộng đồng các quốc gia Mỹ Latinh và Caribe, một diễn đàn của cả vùng, có 33 nước thành viên.

Mỗi nước một mặt hàng chạm tới Việt Nam

Không cần nhớ hết hơn ba mươi nước. Chỉ cần nhớ vài nền kinh tế lớn và mặt hàng đặc trưng (thứ hạng là số liệu tham khảo, thay đổi theo năm):

NướcMặt hàng nổi bậtChạm tới Việt Nam ở đâu
BrazilCà phê, đậu nành, ngô, đường, thịt, quặng sắtNước sản xuất cà phê lớn nhất, Việt Nam đứng thứ hai; Việt Nam nhập ngô, đậu nành, bã đậu cho chăn nuôi
ArgentinaĐậu nành và khô dầu đậu nành, ngô, lúa mì, thịt bòNguồn khô dầu đậu nành quan trọng cho thức ăn chăn nuôi ở Việt Nam
ChileĐồng, lithium, trái cây, rượu vang, cá hồi nuôiGiá đồng thế giới ảnh hưởng ngành dây cáp điện; trái cây, cá hồi bán trong siêu thị Việt
PeruĐồng, bạc, kẽm, cá làm bột cáBột cá là nguyên liệu thức ăn cho tôm cá nuôi ở Việt Nam
MexicoÔ tô, điện tử lắp ráp, dầu mỏ, nông sảnThị trường mua điện thoại, linh kiện Việt Nam; cạnh tranh thu hút nhà máy dịch chuyển
ColombiaCà phê arabica, hoa, dầu mỏ, thanCùng thị trường cà phê thế giới với Việt Nam nhưng chủ yếu khác loại cà phê

Chi tiết nhỏ mà quan trọng: Việt Nam chủ yếu trồng cà phê vối (robusta), Brazil trồng cả cà phê chè (arabica) lẫn robusta với sản lượng lớn. Hai loại có giá riêng trên hai sàn khác nhau, nhưng thường kéo nhau đi cùng chiều vì nhà rang xay có thể đổi tỷ lệ pha trộn khi một loại quá đắt.

Mùa vụ ngược và cái lạnh tháng Bảy ở Brazil

Phần lớn Nam Mỹ nằm ở Nam bán cầu, nên mùa đông rơi vào khoảng tháng Sáu tới tháng Tám, ngược với miền Bắc Việt Nam. Vùng trồng cà phê lớn của Brazil có thể gặp sương giá trong những đêm lạnh nhất của mùa đông đó. Một đợt sương giá nặng làm cháy lá, hỏng chồi, ảnh hưởng không chỉ vụ năm nay mà cả vụ năm sau, vì cây cần thời gian phục hồi.

Chuỗi truyền về Việt Nam diễn ra khá nhanh. Tin sương giá ở Brazil làm giá cà phê trên sàn giao dịch thế giới tăng trong vài phiên. Các doanh nghiệp xuất khẩu ở Việt Nam điều chỉnh giá thu mua, và giá cà phê nhân xô ở Đắk Lắk, Lâm Đồng đổi theo, nhiều khi trong cùng tuần. Ngược lại, khi Brazil được mùa lớn, giá thế giới có thể giảm, nông dân Tây Nguyên chịu thiệt dù vườn mình không có gì thay đổi.

Điều tương tự xảy ra với đậu nành, ngô của Brazil và Argentina: hạn hán ở vùng Pampas hay lũ ở miền nam Brazil làm giá khô dầu đậu nành thế giới tăng, chi phí thức ăn chăn nuôi ở Việt Nam nhích theo, cuối cùng chạm tới giá thịt lợn, thịt gà. Đường đi dài vài tháng, nhưng có thật.

Dân cư: một vùng đô thị hoá rất cao

Hình dung quen thuộc về Mỹ Latinh là đồn điền, rừng Amazon và làng quê, nhưng thực tế đây là một trong những vùng đô thị hoá cao nhất thế giới: khoảng tám phần mười dân sống ở đô thị (số liệu tham khảo). Những vùng đô thị như São Paulo, Thành phố Mexico, Buenos Aires, Bogotá, Lima có từ vài triệu tới hơn hai chục triệu dân. Phần lớn dân Nam Mỹ sống dọc bờ biển và trên các cao nguyên mát, còn lưu vực Amazon rộng mênh mông thì dân rất thưa.

Địa hình chia cắt mạnh: dãy Andes chạy dọc bờ tây lục địa, có những thành phố nằm ở độ cao trên hai nghìn, ba nghìn mét; rừng Amazon chiếm phần lớn lưu vực sông lớn nhất thế giới về lượng nước; phía nam là đồng cỏ Pampas màu mỡ, vựa ngũ cốc và thịt bò. Đường bộ xuyên lục địa ít và khó đi, nên nhiều nước buôn bán với châu Á, Bắc Mỹ, châu Âu dễ hơn buôn bán với láng giềng.

Một nét kinh tế đáng nhớ là kiều hối. Mexico và các nước Trung Mỹ nhận lượng lớn tiền gửi về từ người lao động ở Mỹ, ở vài nước nhỏ khoản này chiếm phần đáng kể thu nhập quốc gia. Câu chuyện giống với người Việt ở chỗ: kinh tế nước nhận lao động khá lên thì kiều hối tăng, tỷ giá đồng nội tệ cũng chịu ảnh hưởng.

Các khối liên kết của Mỹ Latinh

Vùng này có nhiều khối hợp tác chồng lên nhau, mỗi khối một mục tiêu. Bốn cái tên hay gặp nhất trên bản tin:

  • Mercosur (Thị trường chung Nam Mỹ): do Brazil, Argentina, Uruguay, Paraguay lập, có biểu thuế chung với bên ngoài. Khối đàm phán thương mại với bên ngoài như một khối, nên một hiệp định với Mercosur là với cả bốn nước cùng lúc.
  • Liên minh Thái Bình Dương: gồm Mexico, Colombia, Peru, Chile, các nước ven Thái Bình Dương theo hướng mở cửa thương mại, quan tâm tới châu Á.
  • Cộng đồng Andes: các nước dọc dãy Andes hợp tác về thương mại và di chuyển của người dân.
  • Cộng đồng các quốc gia Mỹ Latinh và Caribe: diễn đàn chung của cả vùng, chủ yếu đối thoại, không phải khối thương mại.

Với Việt Nam, sợi dây cụ thể nhất là ba nước Mexico, Chile, Peru cùng tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương với Việt Nam. Còn với các nước Mercosur, hàng Việt vẫn chịu biểu thuế chung khá cao, nên khi đọc tin "Việt Nam và Mercosur bàn về thương mại", nên hiểu đó là chuyện còn đang trao đổi, chưa phải thuế đã giảm.

Hàng Việt sang Mỹ Latinh đi đường nào

Khoảng cách là trở ngại lớn nhất. Một container từ Thành phố Hồ Chí Minh sang bờ tây Nam Mỹ như Chile, Peru đi thẳng qua Thái Bình Dương, mất khoảng một tháng hoặc hơn. Sang bờ đông như Brazil, Argentina, tàu có thể đi qua Singapore, vượt Ấn Độ Dương, vòng mũi Hảo Vọng rồi băng qua Đại Tây Dương, hoặc qua Thái Bình Dương và kênh đào Panama, tuỳ tuyến. Thời gian dài nghĩa là vốn của doanh nghiệp nằm trên tàu lâu hơn, và hàng dễ hỏng như trái cây tươi khó đi.

Vì vậy hàng Việt sang Mỹ Latinh chủ yếu là hàng chịu được đường xa: điện thoại, linh kiện điện tử, máy tính, giày dép, dệt may, thuỷ sản đông lạnh, hạt tiêu, gạo. Chiều ngược lại, Việt Nam nhập nông sản làm thức ăn chăn nuôi, quặng, kim loại, bông, trái cây, thịt đông lạnh. Ví dụ giả định: một nhà máy thức ăn chăn nuôi ở miền Bắc đặt mua khô dầu đậu nành từ Argentina phải tính trước gần hai tháng, từ lúc ký hợp đồng tới khi hàng về kho.

Về con người, Mỹ Latinh có cộng đồng người Việt nhỏ, ít du học sinh hơn các vùng khác, nhưng các hãng tàu, hãng logistics và doanh nghiệp nông sản Việt ngày càng có mặt nhiều hơn ở các cảng lớn của vùng.

Đọc tin về Mỹ Latinh mà không bị nhầm

"Lạm phát ba con số" ở một nước. Một số nước trong vùng từng hoặc đang có lạm phát rất cao, đồng tiền mất giá nhanh. Điều đó ảnh hưởng tới sức mua hàng nhập khẩu, trong đó có hàng Việt, nhưng không phải nước nào trong vùng cũng vậy. Bản tin nói về một nước hay cả vùng?

"Nam Mỹ" và "Mỹ Latinh". Nam Mỹ là một lục địa, không gồm Mexico và Trung Mỹ. Mỹ Latinh là khái niệm theo ngôn ngữ, rộng hơn. Nhiều bản tin dùng lẫn hai chữ này.

Giá cà phê "cao kỷ lục". Kỷ lục danh nghĩa không tính trượt giá, và có khi chỉ là của một loại cà phê trên một sàn. Con số đáng xem là giá kéo dài bao lâu và mức tồn kho trên thế giới.

"Tam giác lithium". Cụm này chỉ vùng muối mỏ giáp ranh Chile, Argentina, Bolivia, nơi có trữ lượng lithium rất lớn cho pin. Tin về chính sách khai thác ở đây liên quan tới giá pin xe điện, nhưng đường từ mỏ tới viên pin dài, nhiều khâu, ít khi tác động ngay.

Hiểu lầm hay gặp về Mỹ Latinh

Hiểu lầm: cả vùng nói tiếng Tây Ban Nha. Brazil, nước lớn nhất và đông dân nhất vùng, nói tiếng Bồ Đào Nha. Vài nước Caribe nói tiếng Pháp, tiếng Anh. Khi làm ăn, tài liệu chào hàng sang Brazil cần bản tiếng Bồ Đào Nha.

Hiểu lầm: Mỹ Latinh chỉ có nông sản. Mexico và Brazil có công nghiệp ô tô, máy bay, điện tử, hoá chất lớn. Mexico được hưởng lợi từ xu hướng đưa nhà máy về gần thị trường Bắc Mỹ, cạnh tranh trực tiếp với Việt Nam trong việc thu hút đầu tư sản xuất.

Hiểu lầm: xa thế thì không liên quan. Như đã thấy, giá cà phê, giá thức ăn chăn nuôi, giá dây điện ở Việt Nam đều có một đầu dây nối với Nam Mỹ. Đó là mối liên hệ qua giá cả thế giới, không cần hàng hoá đi trực tiếp giữa hai bên. Người trồng cà phê ở Tây Nguyên theo dõi thời tiết Brazil sát chẳng kém thời tiết nhà mình.

Câu hỏi thường gặp

Mỹ Latinh gồm những nước nào?

Mỹ Latinh gồm các nước ở châu Mỹ nói tiếng Tây Ban Nha, tiếng Bồ Đào Nha và có khi cả tiếng Pháp, từ Mexico qua Trung Mỹ, vùng Caribe tới Nam Mỹ. Các thống kê thường gộp chung "Mỹ Latinh và Caribe" với hơn ba mươi nước.

Vì sao sương giá ở Brazil làm giá cà phê Việt Nam tăng?

Brazil là nước sản xuất cà phê lớn nhất thế giới. Sương giá làm hỏng cây, giảm sản lượng dự kiến, nên giá trên sàn giao dịch thế giới tăng, và giá thu mua cà phê ở Tây Nguyên điều chỉnh theo giá thế giới.

Mercosur là gì?

Mercosur là khối thị trường chung Nam Mỹ do Brazil, Argentina, Uruguay và Paraguay lập ra, có biểu thuế chung với hàng nhập từ ngoài khối. Khối đàm phán hiệp định thương mại với bên ngoài như một thể thống nhất.

Việt Nam nhập khẩu gì từ Nam Mỹ?

Chủ yếu là nguyên liệu thức ăn chăn nuôi như khô dầu đậu nành, ngô, cùng bông, quặng, kim loại, bột cá, trái cây và thịt đông lạnh. Cơ cấu thay đổi theo năm và theo giá cả thế giới.

Nước Mỹ Latinh nào tham gia hiệp định CPTPP cùng Việt Nam?

Ba nước Mỹ Latinh trong hiệp định là Mexico, Chile và Peru. Nhờ đó nhiều mặt hàng Việt Nam bán sang ba nước này được giảm thuế theo lộ trình của hiệp định.

Tam giác lithium nằm ở đâu?

Đó là vùng các hồ muối khô giáp ranh giữa Chile, Argentina và Bolivia, nơi tập trung trữ lượng lithium rất lớn. Lithium là nguyên liệu quan trọng cho pin điện thoại và xe điện.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138