ToanCuc.comToàn Cục
Hàng hoá chiến lược của thế giới

Đồng và nhôm được gọi là kim loại công nghiệp vì sao: giá đi theo nhà máy cả thế giới

Đồng có mặt trong dây điện, máy lạnh, xe điện; nhôm làm khung cửa, lon nước, vỏ máy. Hai kim loại này lên xuống theo xây dựng, điện khí hoá và giá điện ở nơi luyện kim.

Industrial metals story at the edge of rubber trees, a young man in a salmon pink shirt unloads plain coils of copper wire from a small truck, early morning mist, wide shot

Đồng và nhôm được gọi là kim loại công nghiệp vì phần lớn lượng tiêu thụ nằm trong xây dựng, điện lực, ô tô, đồ gia dụng và bao bì, nên giá của chúng đi theo nhịp hoạt động của nhà máy và công trường trên khắp thế giới, đặc biệt ở Trung Quốc, nơi dùng khoảng một nửa lượng đồng và nhôm thế giới (số liệu tham khảo, thay đổi theo năm). Giới phân tích từng gọi đồng là kim loại "có bằng tiến sĩ kinh tế", vì giá đồng hay đổi chiều trước khi các con số tăng trưởng được công bố.

Với Việt Nam, hai kim loại này nằm trong cuộn dây điện thợ kéo cho căn nhà mới, máy lạnh, tủ lạnh, khung cửa nhôm kính, lon nước ngọt, xe máy điện. Bài này giải thích đồng và nhôm được làm ra từ đâu, vì sao giá dao động, vì sao điện quyết định giá nhôm, và một bản tin "giá đồng lập đỉnh" chạm tới túi tiền người xây nhà ra sao.

Đồng và nhôm: hai kim loại, hai chuỗi sản xuất khác nhau

Cùng là kim loại màu, nhưng đồng và nhôm đi qua những chuỗi rất khác nhau, nên lực đẩy giá cũng khác:

KhâuĐồngNhôm
Mỏ chínhChile, Peru, Cộng hoà Dân chủ Congo, Trung Quốc, Mỹ, ÚcQuặng bô xít ở Úc, Guinea, Trung Quốc, Brazil, Indonesia
Khâu trung gianTinh quặng đồng đưa đi luyện, tinh luyện ra đồng âm cựcBô xít tách ra alumin (bột oxit nhôm), rồi điện phân ra nhôm
Nơi luyện nhiều nhấtTrung Quốc, Chile, Nhật BảnTrung Quốc chiếm phần lớn, sau đó Ấn Độ, Nga, Trung Đông, Canada
Chi phí nặng nhấtKhai mỏ, hàm lượng quặng ngày càng thấpĐiện năng cho khâu điện phân
Dùng nhiều choDây cáp điện, động cơ, điều hoà, ống đồng, xe điệnXây dựng, khung cửa, ô tô, lon, giấy bạc, đường dây tải điện

Hai kim loại còn cạnh tranh nhau ở một số chỗ: dây tải điện cao thế dùng nhôm vì nhẹ và rẻ, dây trong nhà dùng đồng vì dẫn điện tốt hơn trên cùng tiết diện. Khi đồng quá đắt, một phần nhu cầu chuyển sang nhôm, như ống dẫn trong một số máy lạnh đời mới. Việt Nam có trữ lượng bô xít lớn ở Tây Nguyên và đã có nhà máy alumin, nhưng nhôm thỏi và đồng tinh luyện dùng trong công nghiệp phần lớn vẫn phải nhập.

Vì sao người ta nói nhôm là "điện đóng thành thỏi"

Để có một tấn nhôm, nhà máy phải điện phân alumin ở nhiệt độ rất cao, liên tục ngày đêm, tốn một lượng điện cực lớn, đủ cho nhiều hộ gia đình dùng trong nhiều năm. Điện chiếm phần lớn giá thành, nên nhà máy nhôm luôn đặt ở nơi điện rẻ: gần thuỷ điện lớn ở Canada, Na Uy, Iceland, gần mỏ than ở Trung Quốc và Ấn Độ, gần khí đốt giá rẻ ở Trung Đông.

Điều này giải thích một hiện tượng nhiều người thấy lạ: khi giá khí đốt ở châu Âu tăng vọt, nhiều nhà máy nhôm ở đó tạm dừng lò điện phân, giá nhôm thế giới tăng, dù quặng bô xít không thiếu chút nào. Ngược lại khi Trung Quốc siết sản lượng điện than để giảm phát thải hoặc vì thiếu điện mùa khô ở vùng thuỷ điện, thị trường nhôm thế giới cũng phản ứng ngay, vì Trung Quốc làm ra khoảng một nửa lượng nhôm thế giới trở lên.

Một lò điện phân đã tắt thì khởi động lại tốn kém và mất nhiều tuần, nên nhà máy không bật tắt theo từng biến động nhỏ. Do đó nguồn cung nhôm thay đổi theo những bước lớn và chậm, khiến giá có thể ở mức cao khá lâu sau khi nguyên nhân ban đầu đã qua.

Nhôm tái chế là phần bù quan trọng: nấu chảy lon và khung nhôm cũ chỉ cần một phần nhỏ lượng điện so với làm nhôm mới từ quặng. Vì thế phế liệu nhôm có giá, và ngành thu gom ve chai ở Việt Nam cũng là một mắt xích nhỏ của thị trường nhôm thế giới.

Những gì làm giá đồng biến động

Mỏ ít, mỏ mới chậm. Hàm lượng đồng trong quặng ở các mỏ lớn đang giảm dần, mỏ mới cần nhiều năm, có khi trên mười năm, từ thăm dò tới sản xuất. Một cuộc đình công hay một thay đổi chính sách thuế mỏ ở Chile, Peru có thể làm thị trường lo thiếu hàng.

Xây dựng và nhà đất Trung Quốc. Bất động sản và lưới điện Trung Quốc từng hút một phần rất lớn lượng đồng thế giới. Tin về xây dựng chững lại ở đó thường kéo giá đồng xuống.

Điện khí hoá. Ô tô điện dùng đồng nhiều hơn xe xăng vài lần do động cơ, pin, dây dẫn; trạm sạc, điện gió, điện mặt trời và lưới truyền tải cũng cần nhiều đồng. Câu chuyện chuyển dịch năng lượng là lý do nhiều phân tích nhắc tới nhu cầu đồng dài hạn.

Tồn kho trên các sàn. Lượng đồng trong kho của Sàn Kim loại London, sàn Thượng Hải và sàn New York được theo dõi hằng ngày. Tồn kho giảm nhanh thường đi kèm giá kỳ gần vượt giá kỳ xa, dấu hiệu thiếu hàng ngay.

Đô la và thuế quan. Đồng niêm yết bằng đô la, nên đô la mạnh thường đè giá. Khi một nước lớn tính áp thuế nhập khẩu kim loại, hàng chạy trước vào nước đó, làm lệch giá giữa các sàn.

Chuỗi truyền dẫn: từ giá đồng ở London tới cuộn dây điện ở cửa hàng

Ví dụ giả định dưới đây giúp hình dung độ trễ và độ "pha loãng" của giá:

  1. Giá đồng trên Sàn Kim loại London tăng mạnh trong một tháng vì lo thiếu hàng từ các mỏ Nam Mỹ.
  2. Nhà máy dây cáp ở Việt Nam mua đồng thỏi, đồng âm cực nhập theo giá sàn cộng phí chênh lệch, nên giá nguyên liệu tăng gần như ngay với những lô mua mới.
  3. Nhà máy có tồn kho cũ và hợp đồng đã ký giá, nên chưa đổi bảng giá bán lẻ ngay. Thường sau vài tuần, họ gửi thông báo điều chỉnh giá cho đại lý.
  4. Đại lý vật tư điện báo giá mới cho thợ và chủ nhà. Với dây điện, đồng là phần lớn giá thành, nên giá cuộn dây có thể tăng rõ rệt, khác với những sản phẩm mà kim loại chỉ là phần nhỏ.
  5. Với máy lạnh, tủ lạnh, quạt, phần đồng nhôm chỉ là một phần chi phí, hãng thường giữ giá, giảm khuyến mãi hoặc điều chỉnh vào đợt hàng mới.

Người đang xây nhà sẽ thấy điều này rõ nhất ở hạng mục điện, cửa nhôm và ống đồng máy lạnh. Một mẹo đọc tin: khi giá đồng thế giới tăng mạnh vài tháng liền, báo giá trọn gói của nhà thầu điện thường có điều khoản điều chỉnh giá vật tư, nên đọc kỹ trước khi ký.

Chiều ngược lại cũng có độ trễ: khi giá đồng thế giới hạ, bảng giá dây điện ở đại lý không giảm ngay, vì nhà máy còn tồn kho mua giá cao và đại lý muốn giữ biên lãi. Mức giảm thường đến chậm hơn mức tăng, và có khi chỉ thể hiện bằng chiết khấu cho thợ quen chứ không đổi bảng giá niêm yết.

Kênh truyền về Việt Nam: sản xuất, xuất khẩu và trộm cáp

Việt Nam là cơ sở sản xuất lớn của dây cáp điện, đồ điện tử, điều hoà, xe máy, linh kiện ô tô, khung nhôm. Phần lớn nguyên liệu đồng và nhôm thỏi được nhập, thành phẩm thì một phần bán trong nước, một phần xuất đi Mỹ, Nhật, châu Âu, Úc. Giá kim loại tăng làm vốn lưu động của doanh nghiệp phình ra vì cùng một lượng hàng tồn kho tốn nhiều tiền hơn, ngân hàng phải cho vay nhiều hơn. Doanh nghiệp làm hàng xuất khẩu theo hợp đồng dài hạn thì thường ghi điều khoản giá theo Sàn Kim loại London tháng giao hàng, chuyển một phần rủi ro sang người mua, còn xưởng nhỏ làm hàng nội địa phải tự gánh.

Việc làm cũng chịu ảnh hưởng gián tiếp: khi giá kim loại cao làm đơn hàng nước ngoài chậm lại, xưởng gia công nhôm kính, nhà máy dây cáp giảm ca. Khi giá đồng cao, phế liệu đồng có giá hơn, hoạt động thu gom tái chế sôi nổi, nhưng cũng là lúc các vụ trộm cáp điện, cáp viễn thông, dây tiếp địa ở trạm biến áp tăng theo, một hiện tượng gặp ở nhiều nước chứ không riêng Việt Nam.

Với người tiêu dùng, kênh dễ thấy nhất là giá vật tư xây dựng và giá lon nước giải khát. Một lon nhôm chỉ nặng vài chục gam, nhưng hàng tỷ lon mỗi năm khiến giá nhôm là chi phí đáng kể của các hãng nước giải khát, nhất là khi cộng thêm giá đường.

Cách đọc bản tin kim loại công nghiệp

Một bản tin "giá đồng cao kỷ lục" hay "nhôm tăng mạnh nhất nhiều tháng" nên được đọc với vài câu hỏi:

  • Giá ở sàn nào, giao ngay hay kỳ hạn ba tháng? Sàn Kim loại London có hợp đồng ba tháng là giá chuẩn hay được dẫn, còn sàn Thượng Hải phản ánh thị trường Trung Quốc.
  • Kỷ lục danh nghĩa hay đã tính lạm phát? Giá danh nghĩa cao nhất chưa chắc là đắt nhất nếu tính sức mua.
  • Nguyên nhân là cung hay cầu? Mỏ ngừng hoạt động khác hẳn nhu cầu tăng, và hai loại tin này có tuổi thọ khác nhau.
  • Tồn kho trên sàn đang tăng hay giảm? Tồn kho giảm đi kèm giá tăng thường chắc chắn hơn giá tăng khi kho vẫn đầy.
  • Có chính sách thuế hay hạn chế xuất khẩu nào sắp có hiệu lực? Hàng chạy trước thuế làm giá lệch tạm thời giữa các sàn.

Hiểu lầm hay gặp: "giá đồng tăng là kinh tế thế giới tốt lên". Thường đúng ở mức xu hướng, nhưng giá đồng có thể tăng vì mỏ gặp sự cố trong khi nhu cầu yếu. Giới hạn của chỉ báo này là nó chịu ảnh hưởng mạnh của riêng Trung Quốc và của dòng tiền đầu tư, nên không nên đọc như một dự báo tăng trưởng.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao gọi đồng và nhôm là kim loại công nghiệp?

Vì phần lớn lượng tiêu thụ nằm trong xây dựng, điện lực, ô tô, đồ gia dụng và bao bì. Giá của chúng đi theo hoạt động sản xuất và xây dựng của thế giới, khác vàng là kim loại được giữ làm tài sản.

Vì sao giá nhôm phụ thuộc vào giá điện?

Vì sản xuất nhôm cần điện phân alumin liên tục, tốn rất nhiều điện, nên điện chiếm phần lớn giá thành. Khi giá điện hay khí đốt ở vùng có nhà máy tăng mạnh, nhà máy tạm dừng, nguồn cung giảm và giá nhôm thế giới tăng.

Xe điện dùng nhiều đồng hơn xe xăng không?

Có, xe điện dùng đồng nhiều hơn xe xăng vài lần do động cơ điện, pin và hệ thống dây dẫn. Trạm sạc, điện gió, điện mặt trời và lưới điện cũng cần nhiều đồng, nên chuyển dịch năng lượng làm tăng nhu cầu đồng dài hạn.

Việt Nam có tự sản xuất được nhôm không?

Việt Nam có trữ lượng bô xít lớn ở Tây Nguyên và đã sản xuất alumin, nhưng khâu điện phân ra nhôm thỏi còn hạn chế. Phần lớn nhôm thỏi và đồng tinh luyện dùng cho công nghiệp trong nước vẫn phải nhập khẩu.

Giá đồng thế giới tăng thì giá dây điện có tăng không?

Thường có, vì đồng là phần lớn giá thành dây cáp điện. Nhà máy có tồn kho nên giá bán lẻ tăng chậm vài tuần, nhưng nếu giá đồng cao kéo dài thì bảng giá dây điện ở đại lý sẽ được điều chỉnh.

Giá đồng có báo trước kinh tế thế giới không?

Giá đồng thường phản ánh sớm nhu cầu xây dựng và sản xuất, nên được theo dõi như một tín hiệu. Nhưng nó cũng tăng vì sự cố mỏ hay dòng tiền đầu tư, nên không thể đọc như một dự báo chắc chắn về tăng trưởng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138