ToanCuc.comToàn Cục
Hàng hoá chiến lược của thế giới

Giá cà phê thế giới vì sao lên xuống: Robusta, Arabica và chỗ đứng của Việt Nam

Việt Nam là nước làm ra nhiều cà phê thứ hai thế giới và đứng đầu về Robusta. Giá ở sàn London, New York đi vào giá cà phê nhân ở Tây Nguyên ra sao, ai hưởng phần chênh.

Coffee highland slope at harvest, a young woman in a sand colored blouse picks ripe red cherries into a woven basket, close-up of hands, golden late afternoon light

Giá cà phê thế giới lên xuống chủ yếu theo sản lượng ở hai nước làm nhiều cà phê nhất là Brazil và Việt Nam, theo thời tiết vùng trồng, lượng cà phê trong kho được sàn giao dịch công nhận, giá đồng đô la và dòng tiền đầu cơ trên hai sàn London (Robusta) và New York (Arabica). Việt Nam là nước sản xuất cà phê lớn thứ hai thế giới, sau Brazil, và đứng đầu về cà phê Robusta, nên giá ở London gần như quyết định giá cà phê nhân mà thương lái trả cho nông dân Tây Nguyên mỗi ngày.

Bài này giải thích hai loại cà phê chính được giao dịch thế nào, ai mua cà phê Việt Nam, vì sao có những mùa giá tăng gấp đôi rồi lại rơi, và vì sao ly cà phê ở quán gần như không đổi giá theo sàn. Cuối bài là cách đọc một bản tin "giá cà phê lập đỉnh" cho khỏi hiểu lầm.

Robusta và Arabica: hai thị trường, hai cách định giá

Khi bản tin nói "giá cà phê", rất có thể họ chỉ đang nói một trong hai loại. Hai loại này khác nhau từ vùng trồng tới đơn vị tính giá:

Điểm soRobusta (cà phê vối)Arabica (cà phê chè)
Vùng trồng chínhViệt Nam, Brazil, Indonesia, Uganda, Ấn ĐộBrazil, Colombia, Ethiopia, Trung Mỹ, Honduras
Ở Việt NamPhần lớn diện tích, tập trung ở Tây NguyênDiện tích nhỏ, vùng cao như quanh Đà Lạt, Sơn La
Sàn giao dịch tham chiếuSàn LondonSàn New York
Đơn vị giáĐô la Mỹ mỗi tấnXu Mỹ mỗi pound (khoảng nửa ký)
Dùng nhiều choCà phê hoà tan, phối trộn espresso, cà phê pha phin đậmCà phê rang xay, quán cà phê đặc sản
Hương vịĐắng, đậm, nhiều caffeine hơnChua thanh, thơm, ít caffeine hơn

Hai loại giá thường đi cùng chiều nhưng không cùng mức. Khi Arabica quá đắt, các nhà rang xay lớn tăng tỷ lệ Robusta trong công thức phối trộn, kéo giá Robusta lên theo. Đây là lý do một đợt hạn ở vùng Arabica của Brazil cũng làm giá cà phê nhân ở Đắk Lắk nhích lên, dù không có hạt Arabica nào ở đó. Cũng vì đơn vị khác nhau, bạn không thể so trực tiếp con số của hai sàn mà không quy đổi.

Từ sàn London tới giá cà phê nhân ở Tây Nguyên

Mỗi sáng, thương lái và đại lý thu mua ở Tây Nguyên báo giá cà phê nhân xô theo đồng mỗi ký. Con số đó được tính ngược từ giá Robusta trên sàn London phiên trước: lấy giá đô la mỗi tấn, trừ đi một khoản chênh lệch mà người trong nghề gọi là "trừ lùi" (differential), quy ra tiền đồng theo tỷ giá, rồi chia ra ký. Khoản trừ lùi phản ánh chất lượng hạt, chi phí đưa ra cảng, độ khan hiếm hàng trong nước lúc đó.

Nhiều nông dân và đại lý còn bán theo kiểu "chốt giá sau": giao cà phê vào kho doanh nghiệp trước, chọn ngày chốt giá theo sàn sau. Cách này giúp người bán chờ giá tốt hơn, nhưng nếu giá sàn đi xuống thì họ phải chốt ở mức thấp, và có những mùa doanh nghiệp xuất khẩu gặp khó vì đã bán hợp đồng giao hàng mà chưa mua được cà phê đủ giá.

Ví dụ giả định: sàn London tăng mạnh trong một tuần, giá cà phê nhân xô ở Tây Nguyên tăng theo gần như ngay hôm sau. Nhưng nếu đúng lúc đó doanh nghiệp xuất khẩu đang thiếu hàng giao, khoản trừ lùi thu hẹp, nông dân được thêm một phần. Còn nếu kho đang đầy, khoản trừ lùi nới rộng, giá ở vườn tăng ít hơn giá sàn.

Những gì làm giá cà phê biến động

Thời tiết ở Brazil và Việt Nam. Một đợt sương giá hay hạn hán ở vùng trồng của Brazil, hoặc mùa khô kéo dài ở Tây Nguyên làm cây ra hoa kém, đều cắt sản lượng của vụ sau. Thị trường phản ứng từ lúc có tin thời tiết, trước khi vụ mùa thực sự hụt.

Chu kỳ cây trồng. Cây cà phê cần vài năm từ lúc trồng tới khi cho trái ổn định. Giá cao khiến nông dân trồng thêm, vài năm sau sản lượng dồi dào, giá lại xuống, nông dân chặt bỏ chuyển sang sầu riêng, hồ tiêu. Chu kỳ này lặp lại nhiều lần trong mấy chục năm qua.

Tồn kho được sàn công nhận. Mỗi sàn có hệ thống kho được chứng nhận. Lượng cà phê trong các kho này giảm mạnh là dấu hiệu nguồn cung sẵn có đang cạn, thường đi kèm giá tăng.

Cước tàu và tuyến hàng hải. Cà phê Việt Nam đi châu Âu phần lớn qua kênh đào Suez. Khi tàu phải vòng qua mũi Hảo Vọng, hành trình dài thêm khoảng một tới hai tuần, cước và thời gian giao tăng, người mua phải giữ kho nhiều hơn.

Đô la và dòng tiền quỹ. Giá niêm yết bằng đô la. Đồng real của Brazil yếu đi khiến nông dân Brazil bán ra nhiều hơn vì được nhiều tiền nội tệ hơn, góp phần đè giá. Các quỹ đầu tư tăng hay giảm vị thế cũng tạo những phiên biến động mạnh.

Kênh truyền về Việt Nam: ai được, ai chịu khi giá cà phê lên xuống

Cà phê là một trong những mặt hàng nông sản đem về nhiều ngoại tệ nhất cho Việt Nam, nên giá thế giới chạm tới nhiều người:

  • Nông dân Tây Nguyên: hưởng trực tiếp khi giá lên, nhưng chi phí phân bón, nhân công hái, tiền tưới mùa khô cũng tăng. Giá cao nhiều năm liền dẫn tới làn sóng trồng mới và vay vốn mở rộng vườn.
  • Doanh nghiệp xuất khẩu: lời hay lỗ tuỳ hợp đồng đã ký trước. Giá tăng quá nhanh có thể làm doanh nghiệp đã bán trước phải mua bù giá cao, phải gọi thêm tiền ký quỹ trên sàn.
  • Lao động thời vụ: mùa thu hoạch cần nhiều người hái, giá cao kéo theo tiền công tăng và lao động từ các tỉnh khác lên Tây Nguyên.
  • Quán cà phê và người uống: phần hạt chỉ là một phần nhỏ giá ly cà phê, so với tiền mặt bằng, nhân công, sữa, đá. Giá hạt tăng gấp đôi thì quán có thể tăng vài nghìn đồng hoặc giữ nguyên, khó tăng theo tỷ lệ.
  • Nhà máy cà phê hoà tan: nhiều nhà máy lớn ở Việt Nam mua Robusta trong nước làm nguyên liệu, giá tăng làm biên lợi nhuận của họ mỏng đi.

Một kênh mới đáng để ý là quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu, yêu cầu chứng minh cà phê, cao su và một số mặt hàng khác không trồng trên đất rừng bị phá sau một mốc thời gian. Người trồng phải có toạ độ vườn, doanh nghiệp phải truy xuất được nguồn. Lô hàng không chứng minh được sẽ khó vào châu Âu, một trong những thị trường mua cà phê Việt Nam nhiều nhất.

Cách đọc một bản tin "giá cà phê lập đỉnh"

Trước hết, xem bản tin nói loại nào. "Giá cà phê cao nhất mấy chục năm" có thể là giá Arabica ở New York, còn Robusta ở London có khi đang ở mức khác. Đây là giá sàn hay giá cà phê nhân trong nước, và loại cà phê nào? Câu hỏi này loại được nửa số hiểu lầm.

Thứ hai, phân biệt giá danh nghĩa với giá đã tính lạm phát. "Cao nhất lịch sử" theo đô la hiện hành chưa chắc là cao nhất nếu tính sức mua của đồng đô la mấy chục năm trước. Thứ ba, xem kỳ hạn: giá trên sàn là hợp đồng giao trong một tháng cụ thể, kỳ gần và kỳ xa có thể chênh khá nhiều. Khi kỳ gần cao hơn kỳ xa rõ rệt, thị trường đang thiếu hàng ngay lúc này.

Con số dễ hiểu sai là "giá tăng bao nhiêu phần trăm từ đầu năm". Một mặt hàng có biên độ dao động lớn như cà phê thì phần trăm này có thể đảo chiều chỉ sau một quý. Nông dân đã bán bao nhiêu phần sản lượng trước khi giá lên? Nhiều hộ đã bán phần lớn cà phê vụ trước khi giá lập đỉnh, nên cái đỉnh trên báo không phải tiền đã vào túi đa số người trồng.

Hiểu lầm hay gặp về cà phê Việt Nam

Hiểu lầm: đứng thứ hai thế giới thì Việt Nam định được giá. Việt Nam có sức nặng lớn ở thị trường Robusta, nhưng giá được định trên sàn ở London với người mua, quỹ đầu tư, nhà rang xay toàn cầu tham gia. Thông tin về vụ mùa Việt Nam là một đầu vào quan trọng, không phải nút điều khiển.

Hiểu lầm: giá sàn tăng thì nông dân luôn được lời. Người đã bán, đã chốt giá sớm không được hưởng. Người vay vốn mở rộng vườn khi giá cao có thể gặp khó khi chu kỳ đảo chiều.

Hiểu lầm: cà phê Việt Nam chỉ là hàng rẻ. Robusta Việt Nam là nguyên liệu nền của rất nhiều loại cà phê hoà tan và phối trộn trên thế giới. Phần cà phê chế biến sâu và cà phê đặc sản đang tăng dần, dù tỷ trọng vẫn nhỏ so với cà phê nhân.

Ai mua cà phê Việt Nam và hạt đi đường nào

Cà phê nhân Việt Nam đi tới hơn một trăm thị trường, trong đó nhóm mua nhiều thường là Đức, Ý, Tây Ban Nha, Bỉ, Mỹ, Nhật Bản, Nga và các nước láng giềng châu Á (số liệu tham khảo, thay đổi theo năm). Một phần đáng kể hạt sang châu Âu không phải để uống ngay ở nước nhận, mà vào nhà máy rang xay, hoà tan lớn rồi tái xuất thành phẩm đi nơi khác. Vì vậy khi bản tin nói "Đức mua nhiều cà phê Việt Nam", đó thường là khâu trung chuyển và chế biến của châu Âu, không hẳn là người Đức uống nhiều Robusta.

Chặng đường thường thấy: cà phê thu hoạch ở Tây Nguyên, phơi, xát vỏ thành cà phê nhân, chở về kho ở vùng Đông Nam Bộ để sàng lọc, phân loại, đánh bóng, đóng bao hay đổ vào container lót túi, rồi ra cảng ở Thành phố Hồ Chí Minh hoặc Bà Rịa cũ, nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh. Cả chặng từ vườn tới khi tàu rời cảng có thể mất vài tuần, đủ để giá sàn kịp đổi nhiều lần. Đó là lý do doanh nghiệp xuất khẩu nào cũng phải tính chuyện khoá giá.

Câu hỏi thường gặp

Việt Nam đứng thứ mấy về sản xuất cà phê?

Việt Nam là nước sản xuất cà phê lớn thứ hai thế giới, sau Brazil, và là nước làm ra nhiều cà phê Robusta nhất. Phần lớn cà phê Việt Nam được xuất khẩu dưới dạng cà phê nhân.

Vì sao giá cà phê trong nước đi theo sàn London?

Vì phần lớn cà phê Việt Nam là Robusta và được bán ra nước ngoài theo giá tham chiếu của sàn London. Thương lái tính giá cà phê nhân xô từ giá sàn trừ một khoản chênh lệch, quy ra tiền đồng mỗi ký.

Giá trừ lùi trong cà phê là gì?

Đó là khoản chênh lệch giữa giá sàn London và giá thực tế giao dịch cà phê Việt Nam, phản ánh chất lượng hạt, chi phí đưa ra cảng và độ khan hiếm tại chỗ. Khi hàng trong nước khan, khoản trừ lùi thu hẹp.

Giá cà phê tăng thì ly cà phê ngoài quán có tăng không?

Thường tăng ít hoặc không tăng ngay, vì hạt cà phê chỉ là phần nhỏ giá một ly so với mặt bằng, nhân công, sữa và đá. Quán chịu được một thời gian, khi giá cao kéo dài mới điều chỉnh vài nghìn đồng.

Robusta và Arabica khác nhau thế nào?

Robusta đắng đậm, nhiều caffeine, trồng ở vùng thấp nóng như Tây Nguyên, giao dịch ở London theo đô la mỗi tấn. Arabica thơm, chua thanh, trồng vùng cao, giao dịch ở New York theo xu mỗi pound.

Quy định chống phá rừng của châu Âu ảnh hưởng gì tới cà phê Việt Nam?

Quy định này yêu cầu chứng minh cà phê không trồng trên đất rừng bị phá sau một mốc thời gian, nên người trồng cần toạ độ vườn và doanh nghiệp cần truy xuất nguồn gốc. Lô hàng thiếu giấy tờ sẽ khó bán vào châu Âu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138