ToanCuc.comToàn Cục
Hàng hoá chiến lược của thế giới

Vì sao giá lúa mì và ngô thế giới tăng: từ cánh đồng xa tới ổ bánh mì, chuồng heo

Việt Nam gần như không trồng lúa mì và phải nhập nhiều ngô cho chăn nuôi. Giá hai mặt hàng này ở Chicago đi vào ổ bánh mì, gói mì và giá thịt heo qua mấy bước.

Grain harvest scene for a world food story, an older man in a brick red jacket rests by a parked combine at the paddy edge, over-the-shoulder view, hot noon light

Giá lúa mì và ngô thế giới tăng chủ yếu vì vụ mùa ở vài vùng trồng lớn bị thời tiết làm hụt, vì tuyến chở hàng từ vùng xuất khẩu bị gián đoạn, vì nhu cầu làm nhiên liệu sinh học và thức ăn chăn nuôi tăng, và vì đồng đô la cùng dòng tiền đầu cơ trên sàn giao dịch. Việt Nam gần như không trồng lúa mì và phải nhập phần lớn ngô dùng cho chăn nuôi, nên những thay đổi đó đi khá thẳng vào giá bột mì, giá thức ăn gia súc rồi tới giá thịt.

Nhiều người nghĩ Việt Nam là nước lúa gạo nên ít liên quan tới lúa mì, ngô. Thực tế ổ bánh mì buổi sáng, gói mì ăn liền, bát phở cuốn hay miếng sườn heo trong bữa cơm đều có một đoạn đường bắt đầu từ cánh đồng ở Úc, Mỹ, Brazil, Argentina hay vùng Biển Đen. Bài này lần theo đoạn đường đó.

Ai trồng, ai bán, ai mua lúa mì và ngô

Bản đồ cung cầu của hai loại ngũ cốc này khác gạo ở chỗ lượng mua bán quốc tế lớn và tập trung vào một ít nước có đồng ruộng rộng:

  • Lúa mì: các nước xuất khẩu lớn gồm Nga, Liên minh châu Âu (đứng đầu là Pháp), Canada, Úc, Mỹ, Argentina, Ukraine và Kazakhstan. Vùng Biển Đen gồm Nga và Ukraine chiếm phần đáng kể lượng lúa mì bán ra thế giới (số liệu tham khảo, thay đổi theo năm).
  • Ngô: nước bán lớn là Mỹ, Brazil, Argentina, Ukraine. Mỹ vừa là nước trồng ngô lớn nhất vừa dùng một phần đáng kể để làm ethanol pha vào xăng.
  • Người mua lúa mì rải khắp Bắc Phi, Trung Đông, Đông Nam Á; Ai Cập và Indonesia thường đứng trong nhóm nhập nhiều nhất. Nhiều nước nhập qua các gói thầu của cơ quan nhà nước.
  • Người mua ngô chủ yếu là ngành chăn nuôi: Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Mexico, Việt Nam, Liên minh châu Âu.
  • Việt Nam: nhập gần như toàn bộ lúa mì (từ Úc, Canada, Mỹ và một số nguồn khác) và nhập phần lớn ngô làm thức ăn chăn nuôi (từ Brazil, Argentina, Mỹ). Việt Nam có trồng ngô nhưng không đủ cho đàn heo, gà, cá rất lớn.

Một chi tiết của nghề: lúa mì không phải một thứ hàng đồng nhất. Lúa mì có độ đạm cao dùng làm bánh mì nở xốp, lúa mì đạm thấp làm bánh quy, mì sợi, còn lúa mì chất lượng thấp đi vào thức ăn chăn nuôi. Nhà máy bột mì ở Việt Nam thường phối trộn nhiều nguồn để ra loại bột đúng ý, nên khi một nguồn tăng giá, họ có thể đổi tỷ lệ phối trộn một phần, nhưng không đổi được hết.

Chuỗi truyền dẫn: giá ngô ở Chicago đi vào giá thịt heo thế nào

Ví dụ giả định dưới đây lần theo một lô ngô từ Nam Mỹ tới bữa cơm ở Việt Nam:

  1. Hạn hán làm vụ ngô ở một nước xuất khẩu lớn của Nam Mỹ giảm. Giá hợp đồng ngô trên sàn Chicago, nơi định giá chuẩn cho ngô thế giới, tăng lên trong vài phiên.
  2. Người bán ngô ở Brazil hay Argentina chào giá cho nhà nhập khẩu Việt Nam theo công thức giá Chicago cộng một khoản chênh lệch gọi là premium, gồm chi phí đưa ra cảng và độ khan hiếm tại chỗ.
  3. Cộng cước tàu từ Nam Mỹ về cảng Việt Nam, chặng đi dài cả tháng. Nếu cước tàu cũng tăng, giá về tới cảng tăng thêm một lớp nữa.
  4. Đồng đô la mạnh hơn so với tiền đồng thì cùng một tấn ngô tính ra tiền Việt đắt thêm, dù giá đô la không đổi.
  5. Nhà máy thức ăn chăn nuôi trộn ngô với khô đậu tương, cám, chất bổ sung. Ngô và khô đậu là hai thứ chiếm phần lớn trong công thức, nên giá thức ăn thành phẩm được điều chỉnh sau vài tuần tới vài tháng.
  6. Thức ăn chiếm phần lớn giá thành nuôi một con heo hay một đàn gà, thường được nói là quá nửa. Người chăn nuôi nhỏ bị ép giữa giá thức ăn tăng và giá bán heo hơi có khi chưa tăng theo.
  7. Sau một thời gian, đàn heo được tái đàn chậm lại, nguồn cung giảm, giá thịt ngoài chợ mới phản ánh đợt tăng ban đầu.

Chuỗi này có độ trễ dài. Khi bạn thấy giá thịt heo tăng, nguyên nhân có thể nằm ở một vụ mùa thất bát cách đó nửa năm. Cũng vì độ trễ mà khi giá ngô thế giới đã hạ, giá thức ăn chăn nuôi thường giảm chậm hơn, do nhà máy còn tồn kho mua giá cao.

Lúa mì: từ cảng nhập tới ổ bánh mì và gói mì ăn liền

Với lúa mì, chuỗi ngắn hơn nhưng tác động lan rộng. Nhà máy xay bột mì nhập lúa mì hạt, xay ra bột rồi bán cho lò bánh mì, xưởng bánh kẹo, nhà máy mì ăn liền, cơ sở làm mì sợi. Việt Nam là nước tiêu thụ mì ăn liền vào loại nhiều nhất thế giới tính theo đầu người, nên giá bột mì là một chi phí lớn của cả một ngành hàng tiêu dùng hằng ngày.

Điều đáng chú ý là các doanh nghiệp lớn hiếm khi tăng giá bán lẻ ngay. Ổ bánh mì hay gói mì có mức giá quen thuộc mà người mua rất nhạy, nên nhà sản xuất thường giữ giá một thời gian, giảm khuyến mãi, giảm nhẹ trọng lượng hoặc đổi bao bì trước. Người bán bánh mì đầu hẻm thì khác: họ chịu giá bột mì mua theo bao, cộng giá gas, giá thịt, nên có lúc buộc tăng vài nghìn đồng một ổ, hoặc làm ổ nhỏ hơn.

Lúa mì còn đi vào thức ăn chăn nuôi khi giá ngô cao hơn giá lúa mì loại thấp. Nhà máy thức ăn sẽ thay một phần ngô bằng lúa mì, khiến hai thị trường này dính với nhau. Vì thế khi đọc tin một vụ lúa mì lớn bị hụt, đừng chỉ nghĩ tới bánh mì; nó có thể đẩy giá ngô và giá thức ăn lên theo.

Những lực đẩy giá: thời tiết, tuyến hàng, nhiên liệu và dòng tiền

Thời tiết ở vài vùng trồng chính. Ngô và lúa mì tập trung ở các đồng bằng lớn, nên một đợt hạn hay nắng nóng đúng lúc cây trổ bông có thể cắt sản lượng mạnh. Hiện tượng El Nino, La Nina làm thay đổi lượng mưa ở Úc, Nam Mỹ và Đông Nam Á, được thị trường theo dõi sát.

Mùa vụ hai bán cầu so le. Bắc bán cầu thu hoạch lúa mì vào khoảng giữa năm, Nam bán cầu như Úc, Argentina thu hoạch cuối năm. Nhờ vậy thị trường luôn có nguồn mới, nhưng tin xấu ở một bán cầu sẽ dồn áp lực lên vụ của bán cầu kia.

Tuyến hàng hải và cảng xuất. Phần lớn lúa mì vùng Biển Đen đi qua các cảng phía nam và eo biển ra Địa Trung Hải. Khi khu vực đó có xung đột hay rủi ro bảo hiểm tàu tăng, người mua lo lắng và giá phản ứng ngay, trước cả khi lượng hàng thật sự giảm.

Nhiên liệu sinh học và giá dầu. Khi giá dầu cao, làm ethanol từ ngô có lãi hơn, nên phần ngô đi vào nhà máy ethanol tăng, giá ngô được đỡ lên. Giá dầu cao còn làm phân bón và chi phí máy nông nghiệp đắt hơn.

Đô la và quỹ đầu tư. Giá ngũ cốc niêm yết bằng đô la Mỹ. Đô la yếu đi thường làm ngũ cốc rẻ hơn với người mua cầm đồng tiền khác, kích thích mua vào. Các quỹ đầu tư nắm vị thế lớn trên sàn có thể khuếch đại biên độ tăng giảm trong ngắn hạn.

Đọc bản tin ngũ cốc: thuật ngữ và con số dễ hiểu sai

Bản tin ngũ cốc thường dẫn giá "giạ" (bushel), đơn vị đo thể tích của Mỹ, và tính bằng xu Mỹ một giạ. Một giạ ngô hay lúa mì quy ra chỉ khoảng vài chục ký, nên con số trông nhỏ nhưng không thể so thẳng với giá theo tấn ở cảng Việt Nam. Giá này là giá hợp đồng tương lai kỳ hạn nào, và tính theo đơn vị gì? là câu đầu tiên nên hỏi.

Thuật ngữ thứ hai là báo cáo cung cầu định kỳ của Bộ Nông nghiệp Mỹ, mà thị trường đọc rất kỹ phần dự báo tồn kho cuối vụ. Tồn kho dồi dào thì một tin xấu về thời tiết ít làm giá nhảy; tồn kho mỏng thì tin nhỏ cũng đủ đẩy giá. Tin này nói sản lượng giảm bao nhiêu so với tồn kho hiện có? giúp bạn đánh giá độ nặng của tin.

Con số dễ hiểu sai là "giá tăng mạnh nhất trong nhiều năm" tính theo phần trăm một phiên. Một phiên tăng vài phần trăm trên sàn chưa có nghĩa giá bột mì ở Việt Nam sẽ tăng tương ứng, vì giá nhập còn tuỳ hợp đồng đã ký từ trước, tỷ giá, cước tàu, và việc nhà máy phối trộn nguồn khác. Thêm một câu hỏi: đây là tin về vụ mùa thật, hay chỉ là lo ngại? Thị trường thường phản ứng với lo ngại trước, rồi điều chỉnh lại khi số liệu thu hoạch về.

Việt Nam đứng ở đâu và làm được gì trước biến động này

Trong chuỗi lúa mì và ngô, Việt Nam đứng ở vị trí người mua và người chế biến. Lợi thế là có nhiều nguồn để chọn: lúa mì từ Úc gần, chặng tàu ngắn; ngô từ Nam Mỹ giá cạnh tranh nhưng đi xa; nguồn từ Mỹ ổn định về chất lượng. Doanh nghiệp lớn chia đơn hàng cho nhiều nước, ký hợp đồng có kỳ hạn và dùng sàn giao dịch để khoá một phần giá, nhờ vậy cú sốc giá không dội vào toàn bộ lượng hàng cùng lúc.

Giới hạn cũng rõ. Không có cách nào thay thế lúa mì cho bánh mì xốp, và trồng thêm ngô trong nước khó đuổi kịp nhu cầu vì năng suất, quỹ đất và chi phí. Hộ chăn nuôi nhỏ gần như không có công cụ phòng ngừa giá, họ mua thức ăn theo giá đại lý báo từng đợt. Vì vậy khi đọc tin giá ngũ cốc thế giới tăng, nhóm chịu thiệt nhanh nhất thường là người nuôi heo, gà quy mô nhỏ và các lò bánh mì gia đình, chứ không phải các tập đoàn lớn đã khoá giá từ trước.

Câu hỏi thường gặp

Việt Nam có trồng lúa mì không?

Gần như không. Khí hậu nóng ẩm không hợp với lúa mì, nên Việt Nam nhập gần như toàn bộ lúa mì để xay bột làm bánh mì, mì ăn liền, bánh kẹo, và một phần dùng cho thức ăn chăn nuôi.

Vì sao giá ngô thế giới ảnh hưởng tới giá thịt heo?

Vì ngô là thành phần chính của thức ăn chăn nuôi, mà thức ăn chiếm phần lớn giá thành nuôi heo. Việt Nam nhập nhiều ngô, nên khi giá ngô thế giới tăng, giá thức ăn tăng sau vài tuần, rồi tới giá heo hơi và giá thịt sau vài tháng.

Sàn Chicago có vai trò gì với giá ngũ cốc?

Sàn giao dịch hàng hoá ở Chicago là nơi giao dịch nhiều hợp đồng tương lai ngô, lúa mì, đậu tương nhất, nên giá ở đó được dùng làm giá chuẩn. Người mua bán thật thường chốt giá theo công thức giá sàn cộng hoặc trừ một khoản chênh lệch.

Xung đột ở vùng Biển Đen làm giá lúa mì biến động ra sao?

Vùng này chiếm phần đáng kể lượng lúa mì xuất khẩu của thế giới và hàng đi qua các cảng, eo biển hẹp. Rủi ro với tàu và cảng làm người mua lo thiếu nguồn, giá tăng ngay khi có tin, kể cả trước khi lượng hàng thực sự giảm.

Giá lúa mì giảm thì bánh mì có rẻ lại ngay không?

Thường không ngay. Nhà máy bột còn tồn kho mua giá cũ, hợp đồng nhập có kỳ hạn, và người bán lẻ hiếm khi giảm giá ổ bánh đã quen. Mức giảm nếu có thường đến chậm và ít hơn lúc tăng.

Ethanol từ ngô liên quan gì tới bữa ăn?

Một phần lớn ngô của Mỹ được làm ethanol pha vào xăng. Khi giá dầu cao, nhu cầu ethanol tăng, kéo giá ngô lên, và giá thức ăn chăn nuôi ở các nước nhập ngô như Việt Nam cũng chịu ảnh hưởng theo.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138