ToanCuc.comToàn Cục
Các vùng của thế giới

Đông Bắc Á gồm những nước nào: vì sao khu vực này nặng ký với kinh tế Việt Nam

Đông Bắc Á gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Triều Tiên, Mông Cổ. Vùng này là nguồn vốn, linh kiện, việc làm và du học lớn nhất của người Việt.

Mountain pass in a northeast Asian region, a long-distance bus winding up switchbacks, a hiker in a fern green jacket watching from a ledge, autumn afternoon light, low angle

Đông Bắc Á thường được hiểu gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Triều Tiên và Mông Cổ, có khi tính thêm vùng Viễn Đông của Nga; đây là một trong ba trung tâm sản xuất và công nghệ lớn nhất thế giới, và là nơi Việt Nam mua nhiều linh kiện, nhận nhiều vốn đầu tư, gửi đi nhiều người lao động và du học sinh nhất. Nói gọn: chiếc điện thoại "sản xuất tại Việt Nam" mà bạn cầm có khi mang vốn Hàn Quốc, chip và màn hình từ Đông Bắc Á, lắp ráp ở Bắc Ninh hay Thái Nguyên.

Vì độ gắn kết đó, những tin nghe xa xôi như "đồng yên xuống thấp", "Hàn Quốc tăng hạn ngạch lao động", "Trung Quốc thay đổi chính sách xuất khẩu linh kiện" đều có đường đi rất ngắn về tới túi tiền và việc làm của người Việt. Bài này mô tả vùng theo góc kinh tế và đời sống, không bàn quan hệ chính trị giữa các nước trong vùng.

Năm nền kinh tế, năm vai trò khác nhau

Cùng một vùng nhưng mỗi nước gắn với Việt Nam theo một kiểu. Bảng dưới là phác hoạ chung, mức độ thay đổi theo từng năm:

NướcThế mạnh kinh tếSợi dây với Việt Nam
Trung QuốcCông xưởng lớn nhất thế giới, nguyên liệu, máy móc, linh kiệnBạn hàng thương mại lớn nhất; nguồn vải, linh kiện điện tử, máy móc; mua nông sản, trái cây Việt Nam
Nhật BảnCông nghệ chế tạo, ô tô, máy móc chính xác, vốn dài hạnNguồn vốn vay ưu đãi và đầu tư lâu năm; thực tập sinh, kỹ sư, du học sinh đông
Hàn QuốcĐiện tử, chip nhớ, đóng tàu, hoá dầu, văn hoá đại chúngNhà đầu tư lớn vào điện tử; lao động theo chương trình cấp phép việc làm; du học
Mông CổKhoáng sản như than, đồng; chăn nuôiQuy mô buôn bán với Việt Nam còn nhỏ so với các nước khác trong vùng
Triều TiênKinh tế khép kín, chịu nhiều lệnh trừng phạt quốc tếQuan hệ kinh tế hạn chế; xuất hiện trong tin chủ yếu ở góc an ninh khu vực

Ngoài năm nước trên, Đài Loan (Trung Quốc) là một nền kinh tế lớn của vùng về chip bán dẫn và là thị trường lao động quen thuộc của người Việt; báo chí thường nhắc riêng khi nói về lao động, đầu tư. Bảng này chỉ nhằm cho thấy vì sao một tin ở Seoul, Tokyo hay Thượng Hải đều có thể đi thẳng vào câu chuyện việc làm ở Việt Nam.

Địa lý và dân cư: vì sao vùng này giàu mà thiếu tài nguyên

Đông Bắc Á có diện tích lớn nhưng phân bố dân rất lệch. Phần lớn dân tập trung ở các đồng bằng ven biển phía đông và nam của Trung Quốc, ở các thành phố dọc bờ biển Nhật Bản, Hàn Quốc. Phía tây và bắc là cao nguyên, sa mạc, thảo nguyên lạnh, dân thưa như Mông Cổ, nơi mật độ dân thuộc loại thấp nhất thế giới.

Nhật Bản và Hàn Quốc gần như không có dầu mỏ, ít khoáng sản, đất nông nghiệp hẹp. Hai nước phải nhập phần lớn năng lượng và nhiều lương thực, thức ăn chăn nuôi. Họ giàu lên bằng con đường chế tạo: nhập nguyên liệu, làm ra hàng có hàm lượng kỹ thuật cao rồi bán lại cho thế giới. Đó là lý do tuyến hàng hải chở dầu từ Trung Đông qua Malacca lên phía bắc là mạch sống của cả vùng, và lý do giá dầu thế giới tác động mạnh tới đồng yên, đồng won.

Một đặc điểm khác là dân số già nhanh. Nhật Bản có tỷ lệ người cao tuổi thuộc hàng cao nhất thế giới, Hàn Quốc có tỷ suất sinh rất thấp. Lực lượng lao động co lại khiến các ngành xây dựng, nông nghiệp, chăm sóc người già, đóng tàu, nhà máy nhỏ thiếu người. Chính chỗ thiếu này mở ra cánh cửa cho lao động, thực tập sinh và du học sinh Việt Nam, cũng là lý do hai nước liên tục điều chỉnh chính sách tiếp nhận lao động nước ngoài.

Những kênh truyền từ Đông Bắc Á về Việt Nam

Có thể đếm được ít nhất năm kênh, mỗi kênh chạm tới một nhóm người khác nhau:

  • Linh kiện và nguyên liệu: nhà máy may mặc, điện tử, đồ gỗ ở Việt Nam nhập phần lớn vải, sợi, chip, phụ tùng từ vùng này. Một nhà máy ở Trung Quốc đóng cửa vì thiên tai là dây chuyền ở Việt Nam có thể thiếu hàng sau vài tuần.
  • Vốn đầu tư: các tập đoàn Hàn Quốc, Nhật Bản đặt nhà máy lớn ở phía Bắc và phía Nam, kéo theo hàng trăm doanh nghiệp vệ tinh. Khi họ mở rộng hay thu hẹp, việc làm của công nhân ở khu công nghiệp đổi theo.
  • Việc làm ở nước ngoài: Hàn Quốc tuyển lao động qua chương trình cấp phép việc làm do hai chính phủ thoả thuận; Nhật Bản nhận thực tập sinh kỹ năng và lao động kỹ năng đặc định, chương trình thực tập sinh đang được thay dần bằng cơ chế mới.
  • Kiều hối và tỷ giá: người làm ở Nhật nhận lương bằng yên. Ví dụ giả định: lương mười lăm vạn yên mỗi tháng, đồng yên yếu đi một phần năm so với đồng Việt Nam thì số tiền đổi gửi về nhà cũng hụt khoảng một phần năm, dù lương ghi trên hợp đồng không đổi.
  • Du lịch và du học: khách từ Hàn Quốc, Trung Quốc thuộc nhóm đông nhất tới Việt Nam; ngược lại Nhật, Hàn là điểm du học quen thuộc của sinh viên Việt.

Các kênh này không chạy cùng chiều. Đồng yên yếu làm người lao động ở Nhật thiệt khi gửi tiền về, nhưng lại làm hàng Nhật rẻ hơn với doanh nghiệp Việt nhập máy móc, và làm du lịch Nhật rẻ hơn với khách Việt. Một tin tỷ giá có người được, người thiệt.

Các khuôn khổ hợp tác của vùng, và chỗ chúng dừng lại

Khác với châu Âu, Đông Bắc Á không có một tổ chức khu vực chung như EU hay như ASEAN. Ba nước lớn Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc có cơ chế hợp tác ba bên, nhưng hoạt động không đều đặn. Phần lớn hợp tác kinh tế của vùng chạy qua các khuôn khổ rộng hơn, trong đó có ASEAN.

Khuôn khổ người Việt hay nghe là ASEAN cộng ba: mười nước ASEAN cùng Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc. Ra đời sau cuộc khủng hoảng tài chính châu Á cuối thập niên 1990, nhóm này lập một cơ chế cho nhau vay ngoại tệ khi khẩn cấp, thường gọi là Sáng kiến Chiang Mai đa phương hoá. Ngoài ra, cả ba nước đều tham gia Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực cùng ASEAN, Úc và New Zealand, một hiệp định giúp gộp các quy tắc xuất xứ trong vùng.

Với người Việt, điểm đáng nhớ là các cơ chế này ít khi xuất hiện trên trang nhất, nhưng lại tác động trực tiếp tới thủ tục xuất khẩu. Một lô hàng dệt may dùng vải Hàn Quốc hay Nhật Bản, nếu đáp ứng quy tắc xuất xứ chung của hiệp định khu vực, có thể được hưởng ưu đãi thuế khi bán sang nước thứ ba trong khối. Khi đọc tin "cộng gộp xuất xứ", hãy hiểu đó là chuyện linh kiện mua từ nước nào thì được tính là hàng nội khối, không phải chuyện chính trị.

Giới hạn của các khuôn khổ này là chúng chủ yếu lo kinh tế, hoạt động theo đồng thuận và không có cơ quan cưỡng chế như Toà án của EU. Khi quan hệ song phương giữa hai nước trong vùng căng lên, hợp tác chung chậm lại, và các doanh nghiệp đặt nhà máy ở nước thứ ba, trong đó có Việt Nam, để giảm rủi ro. Đây là một phần lý do dòng vốn sản xuất dịch chuyển về Đông Nam Á trong những năm gần đây.

Đọc tin về Đông Bắc Á: mấy điểm dễ hiểu sai

"Đông Á" khác "Đông Bắc Á". Đông Á theo cách hiểu rộng của nhiều tổ chức quốc tế gồm cả Đông Nam Á. Một con số "tăng trưởng Đông Á" có thể đã tính Việt Nam trong đó. Bản tin dùng định nghĩa nào?

"Hàn Quốc tăng hạn ngạch lao động". Hạn ngạch là tổng số chỗ cho mọi nước phái cử, không riêng Việt Nam, và còn chia theo ngành. Người đọc nên chờ thông báo của cơ quan quản lý lao động ngoài nước về chỉ tiêu cho Việt Nam, kỳ thi tiếng, ngành nào. Chỉ tiêu riêng cho Việt Nam là bao nhiêu?

"Đồng yên xuống thấp nhất nhiều năm". Con số đáng xem là so với đồng Việt Nam, không chỉ so với đô la, vì người lao động đổi yên ra đồng. Hai tỷ giá có thể lệch nhau đáng kể.

"Trung Quốc hạn chế xuất khẩu một mặt hàng". Cần xem mặt hàng đó là nguyên liệu gì, Việt Nam nhập bao nhiêu từ đó và có nguồn thay thế không. Không phải hạn chế nào cũng chạm tới Việt Nam.

Hiểu lầm hay gặp

Hiểu lầm: lương ở Nhật, Hàn cao nên đi làm là chắc giàu. Thực tế chi phí sinh hoạt, thuế, bảo hiểm ở đó cũng cao, và số tiền gửi về phụ thuộc tỷ giá. Người đi qua trung gian thu phí cao, nợ nần trước khi đi, rủi ro mất trắng nếu bỏ hợp đồng.

Hiểu lầm: vốn Hàn Quốc, Nhật Bản vào là công nghệ chuyển sang Việt Nam. Phần lớn nhà máy ở Việt Nam làm khâu lắp ráp, kiểm thử; khâu thiết kế, chip lõi vẫn ở nước gốc. Tỷ lệ linh kiện do doanh nghiệp Việt làm còn khiêm tốn, đó là con số đáng xem hơn kim ngạch xuất khẩu.

Hiểu lầm: căng thẳng an ninh ở vùng này không liên quan tới Việt Nam. Các bản tin về bán đảo Triều Tiên hay eo biển trong vùng có thể làm thị trường tài chính châu Á dao động, đồng tiền các nước đổi giá, các tập đoàn cân nhắc nơi đặt nhà máy. Tác động đi qua kênh kinh tế, không cần chọn đứng phía nào để hiểu điều đó.

Câu hỏi thường gặp

Đông Bắc Á gồm những nước nào?

Thường gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Triều Tiên và Mông Cổ, có tài liệu tính thêm vùng Viễn Đông của Nga. Ranh giới không cố định vì đây là khái niệm địa lý, không phải tên một tổ chức có danh sách thành viên.

ASEAN cộng ba là gì?

Đó là khuôn khổ hợp tác giữa mười nước ASEAN với Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Nhóm này hợp tác về tài chính, thương mại, an ninh lương thực, trong đó có cơ chế cho nhau vay ngoại tệ khi gặp khó khăn.

Đồng yên giảm giá ảnh hưởng gì tới người Việt?

Người lao động ở Nhật nhận lương bằng yên nên tiền gửi về quy ra đồng ít đi. Ngược lại, hàng hoá, máy móc từ Nhật và chuyến du lịch Nhật có thể rẻ hơn với người mua bằng đồng Việt Nam.

Vì sao nhiều nhà máy điện tử Hàn Quốc đặt ở Việt Nam?

Vì chi phí lao động hợp lý, vị trí gần nguồn linh kiện trong vùng, các hiệp định thương mại giúp hàng xuất đi nhiều thị trường, và nhu cầu phân tán rủi ro thay vì dồn hết sản xuất vào một nước.

Đi làm việc ở Hàn Quốc theo chương trình cấp phép việc làm là gì?

Đây là chương trình do chính phủ hai nước thoả thuận, người lao động thi tiếng Hàn và kỹ năng, được tuyển vào các ngành như sản xuất, nông nghiệp, ngư nghiệp. Thông tin chính thức do cơ quan quản lý lao động ngoài nước công bố, nên tránh nộp tiền cho trung gian tự xưng.

Đông Bắc Á có tổ chức khu vực chung như ASEAN không?

Không có một tổ chức chung đầy đủ như ASEAN hay EU. Ba nước Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc có cơ chế hợp tác ba bên, còn phần lớn hợp tác kinh tế đi qua các khuôn khổ rộng hơn như ASEAN cộng ba.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138