ToanCuc.comToàn Cục
Eo biển, kênh đào và tuyến hàng hải

Tàu đi vòng mũi Hảo Vọng nghĩa là gì: thêm bao nhiêu ngày và ai trả thêm tiền

Đi vòng mũi Hảo Vọng là tuyến thay cho kênh Suez. Hành trình dài thêm bao lâu, tốn thêm những khoản gì, hãng tàu bù lịch thế nào, và chi phí ấy chảy tới đâu.

Good Hope cape at sunset: a lighthouse on a rocky headland above crashing waves, a hiker in a midnight blue windbreaker watching a distant cargo ship, wide shot, golden light

Tàu đi vòng mũi Hảo Vọng nghĩa là thay vì đi Biển Đỏ và kênh Suez, tàu từ châu Á sang châu Âu chạy xuống cực nam châu Phi, vòng qua vùng biển Nam Phi rồi ngược lên Đại Tây Dương; với tuyến Á – Bắc Âu, quãng đường dài thêm vài nghìn hải lý, tương đương khoảng mười ngày tới hai tuần chạy tàu, cùng với nhiên liệu, tiền thuê tàu và lương thuỷ thủ tăng theo.

Trước khi kênh Suez mở cửa năm 1869, đây là con đường duy nhất bằng biển giữa châu Âu và châu Á. Ngày nay nó là phương án dự phòng, được dùng khi Suez hoặc Biển Đỏ có vấn đề. Mỗi lần bản tin nói "tàu đi vòng châu Phi", có một loạt chi phí phía sau mà người đọc ít khi thấy. Bài này bóc từng khoản và chỉ ra chúng rơi vào ai.

Mũi Hảo Vọng: một cái tên đẹp cho vùng biển dữ

Mũi Hảo Vọng nằm ở cực tây nam châu Phi, gần thành phố Cape Town của Nam Phi. Một chi tiết người ngoài hay nhầm: đây không phải điểm cực nam của châu Phi. Điểm cực nam là mũi Agulhas, cách đó khoảng một trăm rưỡi cây số về phía đông nam, và theo quy ước địa lý, nơi đó mới là ranh giới giữa Đại Tây Dương và Ấn Độ Dương. Tuy vậy, trong ngôn ngữ vận tải và báo chí, "vòng mũi Hảo Vọng" được dùng chung cho cả tuyến vòng qua cực nam châu Phi.

Những nhà hàng hải châu Âu đầu tiên vòng qua đây gọi nó là "mũi Bão Tố", trước khi đổi tên thành Hảo Vọng để gợi hy vọng về con đường biển sang phương Đông. Cái tên cũ nói đúng bản chất: vùng biển quanh đây có gió tây mạnh, sóng lừng từ Nam Đại Dương, và dòng hải lưu Agulhas chảy ngược hướng gió có thể tạo ra những con sóng bất thường rất lớn, nhất là vào mùa đông của bán cầu nam.

Tàu hiện đại vượt được vùng biển này, nhưng thuyền trưởng phải tính thời tiết kỹ, có lúc giảm tốc hoặc đổi hướng tránh bão. Với tàu container chất cao, nguy cơ rơi container xuống biển khi tàu lắc mạnh là một rủi ro có thật, khiến hãng bảo hiểm và chủ hàng đều quan tâm.

Đi vòng tốn thêm những khoản gì

Hãy so một chuyến tàu container từ cảng Cái Mép đi Rotterdam theo hai tuyến. Số liệu dưới đây là ví dụ giả định để thấy cơ cấu chi phí, không phải báo giá thật:

KhoảnĐi Biển Đỏ và SuezVòng mũi Hảo Vọng
Thời gian chạy biểnKhoảng bốn tuầnThêm khoảng mười ngày tới hai tuần
Phí qua kênh SuezCó, là khoản lớn mỗi chuyếnKhông phải trả
Nhiên liệuMức cơ sởTăng theo quãng đường, càng chạy nhanh để bù giờ càng tốn hơn nhiều
Bảo hiểm rủi ro chiến tranhCao khi Biển Đỏ bất ổnGần như không có
Thuê tàu, lương thuỷ thủMức cơ sởTăng theo số ngày thêm
Số tàu cần cho lịch tuầnMức cơ sởPhải thêm vài tàu cho mỗi vòng tuyến

Bảng cho thấy một điều ngược trực giác: đi vòng không phải lúc nào cũng đắt hơn hẳn nếu chỉ tính một chuyến, vì bỏ được phí kênh và phí bảo hiểm rủi ro. Cái đắt thật nằm ở dòng cuối: để giữ lịch tàu chạy đều mỗi tuần trên một vòng tuyến dài hơn, hãng phải huy động thêm tàu, và tàu đó phải lấy từ đâu đó trên thị trường.

Chuyện "thêm tàu để giữ lịch tuần" và hiệu ứng lan

Một tuyến container Á – Âu thường được thiết kế để mỗi tuần có một chuyến xuất phát từ mỗi cảng. Nếu một vòng khứ hồi mất mười hai tuần, hãng cần khoảng mười hai tàu chạy nối đuôi. Khi vòng tuyến dài thêm hai, ba tuần vì đi vòng châu Phi, hãng cần thêm hai, ba tàu, nếu không sẽ có những tuần trống không tàu nào cập cảng.

Nhân lên cho hàng chục vòng tuyến của các hãng lớn, thị trường cần thêm một lượng tàu đáng kể chỉ để giữ nguyên lượng hàng chở như cũ. Giới vận tải gọi hiện tượng này là đội tàu bị "hấp thụ" bởi quãng đường dài hơn. Cung tàu hiệu dụng giảm dù số tàu trên thế giới không đổi, và cước tăng lên ở cả những tuyến không đi qua châu Phi.

Hãng tàu còn có thể chọn cho tàu chạy nhanh hơn để bù giờ. Nhưng mức tiêu hao nhiên liệu của tàu tăng nhanh hơn nhiều so với mức tăng tốc độ, nên chạy nhanh để bù vài ngày tốn kém đáng kể. Phần lớn hãng chấp nhận một sự pha trộn: thêm tàu, tăng tốc một chút, và lùi lịch giao.

Cảng nào được lợi, cảng nào bị kéo vào

Cảng tiếp nhiên liệu dọc bờ châu Phi và các đảo. Tàu đi vòng cần tiếp nhiên liệu, nước ngọt, thực phẩm ở những điểm dọc đường như các cảng của Nam Phi, đảo Mauritius ở Ấn Độ Dương, quần đảo Canary ở Đại Tây Dương. Nhu cầu tăng đột ngột có lúc làm các cảng này quá tải.

Cảng Địa Trung Hải chịu thiệt hơn Bắc Âu. Với hàng đi Ý, Hy Lạp, Thổ Nhĩ Kỳ, Suez nằm ngay cửa ngõ. Đi vòng châu Phi rồi vào Địa Trung Hải qua eo Gibraltar dài thêm tương đối nhiều hơn so với đi Rotterdam hay Hamburg.

Cảng trung chuyển phải xếp lại vai trò. Một số cảng trung chuyển trên tuyến Suez vắng tàu, trong khi các cảng ở bờ tây châu Phi, bán đảo Iberia nhận thêm việc gom và chia hàng. Bản đồ trung chuyển của ngành thay đổi theo từng đợt đổi tuyến.

Cảng châu Âu nhận tàu dồn cục. Khi lịch xáo trộn, tàu tới không đều, có tuần trống, có tuần dồn. Cảng đích bị quá tải theo đợt, và container rỗng về châu Á cũng chậm theo.

Thuỷ thủ đoàn ở lâu hơn trên biển. Chuyến dài hơn nghĩa là thời gian thuyền viên xa nhà kéo dài, việc thay ca ở các cảng dọc đường khó sắp xếp hơn. Nhiều thuyền viên trên các đội tàu quốc tế là người châu Á, trong đó có thuyền viên Việt Nam làm cho hãng nước ngoài. Với họ, chuyện đổi tuyến không chỉ là con số cước mà là số tháng xa gia đình và lịch về phép bị lùi.

Lần đóng kênh dài nhất và những con tàu khổng lồ

Kênh Suez từng đóng cửa suốt nhiều năm, từ cuối thập niên 1960 tới giữa thập niên 1970, sau một cuộc chiến trong khu vực. Trong suốt thời gian đó, toàn bộ tàu Á – Âu và tàu dầu từ vùng Vịnh sang châu Âu đều đi vòng châu Phi. Thương mại không dừng, nhưng cấu trúc ngành vận tải biển thay đổi theo cách vẫn còn thấy tới nay.

Khi đằng nào cũng phải đi vòng, chủ tàu không còn bị giới hạn bởi kích thước kênh. Họ đóng những tàu dầu lớn hơn hẳn, vì một con tàu to chở được nhiều dầu hơn trên mỗi hải lý, chi phí mỗi thùng giảm, bù được quãng đường dài. Những tàu dầu khổng lồ mà ngày nay vẫn chạy tuyến vùng Vịnh – châu Á phần nào là sản phẩm của giai đoạn ấy. Ngành vận tải hàng rời cũng có cỡ tàu "Capesize", cái tên chỉ những con tàu quá lớn để qua kênh, phải chạy vòng mũi đất.

Bài học cho người đọc tin: khi một tuyến bị gián đoạn đủ lâu, ngành không chỉ chịu đựng mà thích nghi, thay đổi cỡ tàu, mạng cảng, hợp đồng. Một gián đoạn vài tuần làm giá dao động; một gián đoạn vài năm làm thay đổi cả cách thế giới chở hàng. Vì vậy khi đọc phân tích dài hạn về tuyến hàng hải, nên để ý thời gian gián đoạn được giả định là bao lâu.

Chi phí ấy chảy về Việt Nam theo đường nào

Với nhà xuất khẩu, chi phí đầu tiên là thời gian. Hàng nằm trên biển thêm mười ngày là vốn bị giam thêm mười ngày, vì nhiều hợp đồng chỉ thanh toán khi hàng tới hoặc khi chứng từ được xuất trình. Một doanh nghiệp nhỏ xuất cà phê, hạt điều sang châu Âu có thể phải vay thêm vốn lưu động để chờ tiền về.

Chi phí thứ hai là phụ phí. Hãng tàu thường không tăng cước cơ bản ngay mà thêm các khoản phụ phí với tên gọi như phụ phí tình huống khẩn cấp, phụ phí đổi tuyến, phụ phí nhiên liệu. Người gửi hàng nên đọc kỹ bảng báo giá để thấy phần tăng nằm ở đâu và có điều kiện huỷ khi tuyến bình thường trở lại hay không.

Chi phí thứ ba là với hàng nhập: nguyên phụ liệu cho dệt may, máy móc, linh kiện từ châu Âu về chậm hơn, nhà máy phải giữ tồn kho cao hơn để không đứt sản xuất. Tồn kho cao nghĩa là thêm tiền kho, tiền vốn, và cuối cùng phần nào đi vào giá thành sản phẩm.

Đọc một bản tin "tàu đi vòng châu Phi"

Những điều nên để ý khi gặp tin kiểu này:

  • Tuyến nào? Á – Bắc Âu, Á – Địa Trung Hải, hay Á – bờ đông Mỹ. Số ngày thêm khác nhau theo tuyến.
  • Bao nhiêu phần trăm tàu đi vòng? Một hãng tuyên bố đi vòng khác với cả thị trường đi vòng.
  • Cước tăng là cước giao ngay hay cước hợp đồng? Hàng của mình đi theo giá nào?
  • Có phụ phí mới không, tên gì, áp dụng từ ngày nào? Thông báo phụ phí của hãng tàu thường chính xác hơn bài báo tổng hợp.
  • Tin "tàu quay lại Suez": xem đó là chuyến thử của một hãng hay quyết định đổi toàn bộ tuyến. Mạng tuyến cần vài tuần tới vài tháng để chuyển ngược.

Một sai lầm hay gặp là đọc con số "thêm mười bốn ngày" rồi nhân thẳng vào mọi lô hàng. Hàng đi Bắc Âu, Địa Trung Hải hay bờ đông Mỹ có mức thêm khác nhau, và lịch thực tế còn phụ thuộc cảng ghé dọc đường. Hỏi thẳng hãng tàu hoặc đại lý giao nhận về lịch dự kiến của chính lô hàng mình vẫn chính xác hơn mọi con số trung bình trên báo.

Câu hỏi thường gặp

Mũi Hảo Vọng nằm ở đâu?

Mũi Hảo Vọng nằm ở cực tây nam châu Phi, gần thành phố Cape Town của Nam Phi. Điểm cực nam thật sự của châu Phi là mũi Agulhas ở gần đó, nhưng báo chí và ngành vận tải quen gọi cả tuyến vòng qua đây là vòng mũi Hảo Vọng.

Đi vòng mũi Hảo Vọng thêm bao nhiêu ngày so với đi Suez?

Với tuyến từ châu Á sang Bắc Âu, đi vòng thường thêm khoảng mười ngày tới hai tuần tuỳ tốc độ tàu và cảng ghé. Với hàng đi Địa Trung Hải, mức thêm tương đối còn lớn hơn vì Suez vốn nằm ngay cửa ngõ vùng biển đó.

Vì sao đi vòng châu Phi làm cước tăng cả tuyến không liên quan?

Để giữ lịch tàu hằng tuần trên vòng tuyến dài hơn, hãng phải thêm tàu, và tàu đó được rút từ các tuyến khác. Cung tàu trên các tuyến đó giảm nên cước tăng, kể cả tuyến từ Việt Nam đi Mỹ hay Nhật Bản.

Đi vòng mũi Hảo Vọng có rẻ hơn đi Suez không?

Tính riêng một chuyến, đi vòng bỏ được phí kênh và phí bảo hiểm rủi ro nhưng tốn thêm nhiên liệu, ngày thuê tàu và lương thuỷ thủ. Tính cả mạng tuyến cần thêm tàu thì thường đắt hơn, trừ khi nhiên liệu rất rẻ.

Vùng biển quanh mũi Hảo Vọng có nguy hiểm không?

Vùng này có gió mạnh, sóng lừng lớn và dòng hải lưu Agulhas có thể tạo sóng bất thường, nhất là vào mùa đông bán cầu nam. Tàu hiện đại vượt qua được nhưng phải theo dõi thời tiết sát, có lúc giảm tốc hoặc đổi hướng.

Nhà xuất khẩu Việt Nam nên chú ý gì khi tàu đi vòng?

Nên đọc kỹ phụ phí mới trong báo giá của hãng tàu, tính thêm thời gian vốn bị giam khi hàng nằm trên biển lâu hơn, và thoả thuận lại ngày giao với người mua. Hợp đồng có điều khoản linh hoạt về thời gian giao giúp giảm tranh chấp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138